„Nauka” 1\/2018 (ss. 65-86)<\/strong>, PDF tutaj<\/a>:<\/p>\n Punktem wyj\u015bcia przedstawionej poni\u017cej analizy s\u0105 konsekwencje systematycznego wykorzystywania mi\u0119dzynarodowych danych por\u00f3wnawczych do kreowania polityki naukowej. Od kilku lat r\u00f3wnie\u017c w Polsce mo\u017cemy dowiedzie\u0107 si\u0119 niemal wszystkiego o niemal wszystkim i o niemal wszystkich (w nauce i w szkolnictwie wy\u017cszym) z mi\u0119dzynarodowej perspektywy por\u00f3wnawczej. To ogromne wyzwanie, poniewa\u017c nasz sektor szkolnictwa wy\u017cszego i nauki przestaje by\u0107 wyizolowan\u0105 statystycznie, samowystarczaln\u0105 wysp\u0105 \u2013 kt\u00f3ra nie podlega \u015bwiatowym trendom w finansowaniu i zarz\u0105dzaniu i ich nie bierze pod uwag\u0119.<\/p>\n<\/blockquote>\n Stajemy si\u0119 dla \u015bwiata \u2013 jako system, poszczeg\u00f3lne instytucje i ich wydzia\u0142y oraz pojedynczy naukowcy ulokowani w r\u00f3\u017cnych cz\u0119\u015bciach systemu \u2013 niemal przezroczy\u015bci (je\u015bli wybranych element\u00f3w w uj\u0119ciu globalnym nie wida\u0107, to tym gorzej dla nas). Nadesz\u0142a bowiem epoka widzialno\u015bci \u2013 a tym samym mierzalno\u015bci \u2013 wszystkich najwa\u017cniejszych wymiar\u00f3w funkcjonowania uczelni \u2013 co niesie z sob\u0105 daleko id\u0105ce konsekwencje dla polskich uczelni i polskich naukowc\u00f3w. Wiemy dzi\u015b niemal wszystko \u2013 ale i niemal wszystko jeste\u015bmy w stanie ze sob\u0105 por\u00f3wna\u0107 w kontek\u015bcie mi\u0119dzynarodowym. Nak\u0142ady na badania w uj\u0119ciu sektorowym, instytucjonalnym, wydzia\u0142owym i dyscyplinarnym i ich mierzalne efekty w postaci publikacji (i cytowa\u0144), produktywno\u015b\u0107 naukow\u0105 w takich samych uj\u0119ciach, wzorce wsp\u00f3\u0142pracy mi\u0119dzynarodowej i wsp\u00f3\u0142autorskiej publikowalno\u015bci, struktur\u0119 krajowych kana\u0142\u00f3w publikacyjnych czy rozk\u0142ad najbardziej cytowanych naukowc\u00f3w w uj\u0119ciu podstawowych jednostek organizacyjnych.<\/p>\n Mi\u0119dzynarodowa widzialno\u015b\u0107 naszego systemu i jego poszczeg\u00f3lnych element\u00f3w\u00a0 \u2013 ale i widzialno\u015b\u0107 system\u00f3w mi\u0119dzynarodowych i ich element\u00f3w przez nas \u2013 maj\u0105 szans\u0119 wywrze\u0107 pot\u0119\u017cny wp\u0142yw na strategiczne kierunki reformy, tryb jej wdra\u017cania i poziom akceptacji przez kadr\u0119 akademick\u0105 i w\u0142adze uczelniane, obecne i przysz\u0142e. Poziom niezadowolenia z zarz\u0105dzania i finansowania systemu r\u00f3s\u0142 w ostatnich latach r\u00f3wnie\u017c dlatego, \u017ce tak jak Polska sta\u0142a si\u0119 przezroczysta dla \u015bwiata \u2013 tak \u015bwiat sta\u0142 si\u0119 przezroczysty dla Polski. Wszyscy \u2013 reformuj\u0105cy i reformowani \u2013 stali\u015bmy si\u0119 zak\u0142adnikami niespodziewanie powszechnie dost\u0119pnej wiedzy (w postaci danych i sprawdzaj\u0105cych si\u0119 praktyk reformowania). Kszta\u0142t nowej reformy wzi\u0105\u0142 si\u0119 mi\u0119dzy innymi z powszechnego otwarcia na dane por\u00f3wnawcze i otwarcia na wzorce ich wykorzystywania w procesach reform w innych krajach (Kwiek 2012).<\/p>\n Zaczn\u0119 od poziomu najbardziej og\u00f3lnego, kt\u00f3ry sta\u0142 za kszta\u0142tem reform zaproponowanych przez m\u00f3j zesp\u00f3\u0142 roboczy w 2016 r. (Antonowicz et al. 2016; Kwiek et al. 2016) \u2013 aby sko\u0144czy\u0107 na poziomie najbardziej szczeg\u00f3\u0142owym, czyli na rozwi\u0105zaniach zawartych w oficjalnej wersji projektu ustawy z 22 stycznia 2018 r.<\/p>\n Now\u0105 ustaw\u0119 warto umie\u015bci\u0107 w szerszych ramach: funkcjonuj\u0105 dzisiaj w \u015bwiecie rozwini\u0119tym dwa paradygmaty my\u015blenia o idealnym funkcjonowaniu uniwersytetu, czyli jego zarz\u0105dzaniu i finansowaniu (i o spo\u0142ecznej i ekonomicznej roli szkolnictwa wy\u017cszego). Pozostaj\u0105 one ze sob\u0105 w g\u0142\u0119bokim konflikcie. Z jednej strony funkcjonuje paradygmat globalny dotycz\u0105cy kierunk\u00f3w reform (ma kilka wersji, ale to cho\u0107by rekomendacje pochodz\u0105ce z OECD, Komisji Europejskiej i mi\u0119dzynarodowej wsp\u00f3lnoty eksperckiej), silnie wspierany przez idee Nowego Zarz\u0105dzania Publicznego (New Public Management<\/em>). Idea\u0142em globalnym s\u0105 profesjonalizuj\u0105ce si\u0119 instytucje akademickie, kt\u00f3re stopniowo, pod wp\u0142ywem bod\u017ac\u00f3w wewn\u0119trznych i zewn\u0119trznych, zamieniaj\u0105 si\u0119 w dobrze zarz\u0105dzane organizacje, bardziej scentralizowane i mniej sfederalizowane, o jasnych strategiach rozwoju i zdefiniowanych misjach. Zespo\u0142y badawcze uczestnicz\u0105 w pararynkowej konkurencji o \u015brodki na badania, o kt\u00f3rej wynikach autonomicznie decyduje samo \u015brodowisko naukowe poprzez system krajowych rad nauki (lub analogicznych instytucji buforowych, stoj\u0105cych mi\u0119dzy pa\u0144stwem a akademi\u0105). W skr\u00f3cie: paradygmat globalny w zarz\u0105dzaniu promuje silne organizacje w miejsce tradycyjnych instytucji akademickich, a w finansowaniu promuje mechanizmy pararynkowe \u015bci\u015ble nadzorowane przez \u015brodowisko akademickie. Sektor nauki akademickiej tym samym autonomizuje si\u0119 wobec agend pa\u0144stwowych (Wo\u017anicki 2017), chocia\u017c korzysta z ich finansowania oraz usztywnia i centralizuje wewn\u0119trzuczelniane mechanizmy zarz\u0105dzania.<\/p>\n Z drugiej strony funkcjonuje tradycyjny paradygmat akademicki \u2013 intuicyjne my\u015blenie wsp\u00f3lnoty akademickiej o swoich kolegialnie zarz\u0105dzanych instytucjach, g\u0142\u0119boko zakorzenione w warto\u015bciach i normach elitarnego uniwersytetu z okresu sprzed nadej\u015bcia masowych (Su\u0142kowski 2016; Antonowicz 2016) system\u00f3w szkolnictwa wy\u017cszego (r\u00f3wnie\u017c w kilku wariantach). Rola pararynkowej konkurencji o indywidualne i instytucjonalne \u015brodki na badania\u00a0 jest w jego ramach silnie negowana, podobnie jak twarde, mierzalne zr\u00f3\u017cnicowanie pionowe w systemie. Kluczem do jego zrozumienia jest swoisty egalitaryzm w my\u015bleniu o \u015brodkach na badania, silny nacisk na kolegialno\u015b\u0107 akademick\u0105 (w praktyce: mocne rady wydzia\u0142\u00f3w i decentralizacja odpowiedzialno\u015bci, Kwiek 2015b) przeciwstawian\u0105 logice korporacyjnej. Najwa\u017cniejsz\u0105 rol\u0119 w paradygmacie akademickim nie bez powodu odgrywaj\u0105 przedstawiciele nauk humanistycznych: to one zrodzi\u0142y nowoczesn\u0105 ide\u0119 uniwersytetu, idealizowany punkt odniesienia.\u00a0<\/p>\n<\/blockquote>\n Oba paradygmaty z r\u00f3\u017cn\u0105 si\u0142\u0105 w r\u00f3\u017cnych krajach si\u0119 ze sob\u0105 \u015bcieraj\u0105. Najsilniejsze warianty paradygmatu globalnego wyst\u0119puj\u0105 w systemach anglosaskich, a paradygmatu akademickiego \u2013 w krajach skandynawskich. Oba maj\u0105 swoje narodowe wersje i rzadko wyst\u0119puj\u0105 w stanie czystym: najcz\u0119\u015bciej systemy krajowe funkcjonuj\u0105 w r\u00f3\u017cnym stopniu i w r\u00f3\u017cnych miejscach pod wp\u0142ywem obydwu paradygmat\u00f3w jednocze\u015bnie (zob. idee \u201euniwersytetu kooperatywnego\u201d i \u201eekonomii wsp\u00f3\u0142pracy\u201d w Szadkowski 2015 i Szadkowski 2017) . Nie inaczej jest w Polsce, a po raz pierwszy publiczna konfrontacja krajowych wersji obydwu globalnych paradygmat\u00f3w mia\u0142a miejsce w latach 2008-2010, kiedy to z jednej strony powstawa\u0142 tzw. \u015brodowiskowy projekt reform (firmowany przez KRASP: KRASP 2009 oraz Wo\u017anicki 2015; Wilkin 2015; Morawski 2015), a z drugiej powstawa\u0142 projekt reform wychodz\u0105cy z za\u0142o\u017ce\u0144 globalnych, oparty przede wszystkim na do\u015bwiadczeniach reformatorskich obszaru OECD (EY\/IBNGR 2010). Po up\u0142ywie dekady wyra\u017anie wida\u0107, \u017ce paradygmat akademicki stopniowo traci swoj\u0105 atrakcyjno\u015b\u0107. A dekada zmian to przede wszystkim dekada rosn\u0105cego oddzia\u0142ywania danych.<\/p>\n Najwi\u0119kszym wyzwaniem dla paradygmatu akademickiego (i dla zwolennik\u00f3w tradycyjnego zarz\u0105dzania i finansowania uczelni) by\u0142o wkroczenie do polityki szkolnictwa wy\u017cszego i polityki naukowej mi\u0119dzynarodowych danych por\u00f3wnawczych. Sta\u0142o si\u0119 to w Europie dwie dekady temu, g\u0142\u00f3wnie dzi\u0119ki konsekwentnemu zbieraniu danych przez OECD i Eurostat, a potem udost\u0119pnianiu danych przez Web of Science i Scopus. Kolejnym krokiem by\u0142o wkroczenie danych bibliometrycznych do polityki naukowej, a zw\u0142aszcza do procedur ewaluacji nauki \u2013 obok tradycyjnej oceny eksperckiej. Pojawi\u0142o si\u0119 \u0142\u0105czenie bibliometrii z finansowaniem instytucjonalnym, przy r\u00f3\u017cnym stopniu udzia\u0142u peer-review<\/em>.<\/p>\n Z czasem przekonanie o wysokiej jako\u015bci dost\u0119pnych danych (przede wszystkim dotycz\u0105cych osi\u0105gni\u0119\u0107 naukowych) zrodzi\u0142o zaufanie do mi\u0119dzynarodowych ranking\u00f3w uniwersyteckich, na czele z rankingiem szanghajskim \u2013 kt\u00f3ry od 15 lat nie zmieni\u0142 swojej metodologii. A opiera si\u0119 ona w przewa\u017caj\u0105cej mierze na wska\u017anikach produkcji naukowej \u2013 a nie opiniach (pracodawc\u00f3w czy student\u00f3w). W tym sensie jest obiektywny i pokazuje obiektywne miejsce polskich uczelni w mi\u0119dzynarodowej hierarchii presti\u017cu naukowego. A presti\u017c, jak wiadomo, opiera si\u0119 wy\u0142\u0105cznie na \u2013 najlepiej mierzalnych \u2013 mi\u0119dzynarodowych osi\u0105gni\u0119ciach naukowych (Kwiek 2017a).<\/p>\n Nadej\u015bcie epoki mi\u0119dzynarodowych danych por\u00f3wnawczych odegra\u0142o ogromn\u0105 rol\u0119 w kszta\u0142towaniu strategicznych kierunk\u00f3w zawartych w nowej ustawie: st\u0105d wzi\u0119\u0142y si\u0119 idee nowego sposobu ewaluacji nauki, nowej klasyfikacji dyscyplin naukowych, nowe wymagania habilitacyjne i profesorskie \u2013 a w uj\u0119ciu mniej mierzalnym, a zwi\u0105zanym bardziej ze sprawdzaj\u0105cymi si\u0119 praktykami: idee rad uczelni, zwi\u0119kszenia sterowno\u015bci uczelni jako organizacji czy zwi\u0119kszenia roli zarz\u0105du uczelni kosztem federacyjnej w\u0142adzy rozproszonych i coraz bardziej samodzielnych wydzia\u0142\u00f3w (zob. \u017bylicz 2017).<\/p>\n<\/blockquote>\n \u015awiat nauki akademickiej (i krajowy, i mi\u0119dzynarodowy) sta\u0142 si\u0119 w ostatniej dekadzie ca\u0142kowicie mierzalny \u2013 a osi\u0105gni\u0119cia w presti\u017cowej produkcji naukowej sta\u0142y si\u0119 ca\u0142kowicie widzialne. Dla wszystkich, wsz\u0119dzie; r\u00f3wnie\u017c dla nas. W rankingach konkurencyjno\u015bci pa\u0144stw pojawi\u0142y si\u0119 filary zwi\u0105zane z sektorem nauki i szkolnictwa wy\u017cszego. Wraz z nowymi, powszechnie dost\u0119pnymi danymi \u2013 now\u0105 si\u0142\u0119 zyska\u0142 zatem paradygmat globalny w my\u015bleniu o idealnym funkcjonowaniu uniwersytetu, a utraci\u0142 cz\u0119\u015b\u0107 si\u0142y tradycyjny paradygmat akademicki. Nadesz\u0142a era wska\u017anik\u00f3w (indicators<\/em>) i kwantyfikowalno\u015bci (quantification<\/em>) w kreowaniu polityki naukowej. Nadesz\u0142o measuring scholarly productivity<\/em> (poprzez publikacje); measuring scholarly impact <\/em>(poprzez cytowania). W sumie \u2013 nadesz\u0142o governance by indicators<\/em>, czyli zarz\u0105dzanie systemem nauki (a zarazem naukowcami) przez wska\u017aniki.<\/p>\n Nasze instytucje akademickie s\u0105 systematycznie poddawane pomiarowi, cho\u0107by przez KEJN (w ustawie: Komisj\u0119 Ewaluacji Nauki); a kadra akademicka \u2013 cho\u0107by przez NCN przy okazji stara\u0144 o \u015brodki i przez CK (w ustawie: Rad\u0119 Doskona\u0142o\u015bci naukowej) przy okazji stara\u0144 o awans naukowy (Brzezi\u0144ski 2015; Kulczycki 2017). Nie da si\u0119 uciec przed rosn\u0105cym, systematycznym pomiarem w \u017cadnym systemie europejskim z prostego powodu: w Polsce, podobnie jak gdzie indziej, pula \u015brodk\u00f3w dost\u0119pnych indywidualnie (bezpo\u015brednio przez NCN) i instytucjonalnie (po\u015brednio przez KEJN) jest ma\u0142a, a pula naukowc\u00f3w i subdyscyplin naukowych ro\u015bnie. Ponadto w ca\u0142ej Europie ro\u015bnie presja publiczn\u0105 \u2013 a za ni\u0105 polityczna \u2013 na ocen\u0119 osi\u0105gni\u0119\u0107 naukowych inaczej ni\u017c tylko przez tradycyjn\u0105 ocen\u0119 innych naukowc\u00f3w: re\u017cim peer review<\/em> jest stopniowo podwa\u017cany przez coraz silniejszy re\u017cim bibliometrii ewaluacyjnej, promowany od dekady przez siln\u0105, mi\u0119dzynarodow\u0105 wsp\u00f3lnot\u0119 badawcz\u0105 naukometrii, b\u0119d\u0105cej obszarem bada\u0144 i zarazem obszarem profesjonalnych dzia\u0142a\u0144 eksperckich.<\/p>\n Powszechna dost\u0119pno\u015b\u0107 danych i ich powszechne u\u017cycie w polityce naukowej i w polityce instytucjonalnej w Polsce oznacza\u0142o w praktyce stopniow\u0105 dekompozycj\u0119 wygodnej narracji o polskiej wyj\u0105tkowo\u015bci w nauce i o braku konieczno\u015bci reformowania niepor\u00f3wnywalnych \u2013 bo w uj\u0119ciu globalnym do niedawna niemierzalnych \u2013 polskich uczelni. Procesy te dotar\u0142y do Polski mniej wi\u0119cej dekad\u0119 temu, w okresie przygotowa\u0144 do reform z lat 2009-2011 (Antonowicz et al. 2017; Dziedziczak-Foltyn 2017; K\u0119dzierski 2009).<\/p>\n<\/blockquote>\n Mierzalno\u015b\u0107 osi\u0105gni\u0119\u0107 naukowych pojawi\u0142a si\u0119 na wszystkich istotnych dla polityki naukowej poziomach: globalnym, mi\u0119dzynarodowym, krajowym, instytucjonalnym, wydzia\u0142owym \u2013 i wreszcie jednostkowym. Przypomn\u0119 swoj\u0105 propozycj\u0119 definicji uczelni badawczej z prezentacji Ustawy 2.0 w marcu 2017r.: \u201eUczelnia badawcza to uczelnia, kt\u00f3ra w skali polskiego systemu szkolnictwa wy\u017cszego zdobywa w trybie konkurencyjnym znacz\u0105ce \u015brodki finansowe na badania [granty z NCN, FNP, ERC, H2020 etc.], sk\u0142ada si\u0119 wy\u0142\u0105cznie z jednostek o wysokiej kategorii KEJN [A i A+] oraz ma znacz\u0105cy udzia\u0142 w presti\u017cowej produkcji naukowej [publikacje indeksowane w JCR] i kszta\u0142ceniu m\u0142odej kadry [dane o liczbie obronionych doktorat\u00f3w z GUS]. Uczelnia ta spe\u0142nia jednocze\u015bnie wszystkie<\/em> warunki okre\u015blone przez mierniki MNISW\u201d. W ramach logiki dzisiejszej ustawy taka definicja odnosi\u0142aby si\u0119 do uczelni flagowych.<\/p>\n Dla uczelni badawczych (a wi\u0119c takich, dla kt\u00f3rych badania naukowe, publikacje i przychody z bada\u0144 odgrywaj\u0105 kluczow\u0105 rol\u0119 i kt\u00f3re koncentruj\u0105 si\u0119 na obu g\u0142\u00f3wnych misjach, kszta\u0142ceniu i badaniach, a nie tylko na pierwszej z nich) wa\u017cne s\u0105 wszystkie poziomy pomiaru \u2013 przy czym pomiary globalne dotycz\u0105 wszystkich polskich wydzia\u0142\u00f3w (dok\u0142adnie: dyscyplin uprawianych w ramach uczelni) i wszystkich instytucji. Dla uczelni badawczych wa\u017cne s\u0105 ranking CWTS (lejdejski) i ranking ARWU (szanghajski), poniewa\u017c to one opieraj\u0105 si\u0119 na danych dotycz\u0105cych z za\u0142o\u017cenia mierzalnego dorobku naukowego \u2013 a nie na danych dotycz\u0105cych trudno mierzalnego presti\u017cu uczelni w\u015br\u00f3d pracodawc\u00f3w czy absolwent\u00f3w. I tak w ramach rankingu ARWU waga wska\u017anik\u00f3w jako\u015bci kadry, osi\u0105gni\u0119\u0107 naukowych i osi\u0105gni\u0119\u0107 naukowych per capita<\/em> to w sumie 70%: wysoko cytowani naukowcy (20%), artyku\u0142y opublikowane w Nature<\/em> i Science <\/em>(20%), artyku\u0142y indeksowane w Science Citation Index-expanded<\/em> i Social Science Citation Index<\/em> (czyli w bazie Web of Science) (20%) oraz liczba publikacji w przeliczeniu na zatrudnionego naukowca (10%). Rodzima krytyka m\u00f3wi\u0105ca o nieadekwatno\u015bci rankingu ARWU do sytuacji polskiej nauki \u2013 jako rankingu rzekomo opartym o liczb\u0119 noblist\u00f3w \u2013 jest nierozs\u0105dna, poniewa\u017c liczba zatrudnionych noblist\u00f3w decyduje w praktyce o miejscu w pierwszej setce, a nie pi\u0119\u0107setce uczelni (z uwagi na ich tradycyjnie wysok\u0105 koncentracj\u0119 instytucjonaln\u0105 i narodow\u0105). Z kolei ranking CWTS opiera si\u0119 w ca\u0142o\u015bci na publikacjach indeksowanych w bazie Web of Science autorstwa Clarivate Analytics. Dla uczelni o aspiracjach badawczych z mi\u0119dzynarodowej perspektywy por\u00f3wnawczej liczy si\u0119 zatem tylko jedno: publikacje indeksowane w bazach Web of Science i Scopus. Podobnie z perspektywy mi\u0119dzynarodowego presti\u017cu naszych uczelni wa\u017cne s\u0105 tylko rankingi oparte o produkcj\u0119 naukow\u0105, czyli indeksowane publikacje (i ich cytowania). I wreszcie na najni\u017cszym poziomie obiektem pomiaru stali\u015bmy si\u0119 my sami, naukowcy. Wieloaspektowy pomiar naukowc\u00f3w i zespo\u0142\u00f3w badawczych wzmocni\u0142 zawsze silnie obecne w nauce procesy pionowej stratyfikacji: zawsze by\u0142o wiadomo, \u017ce jedne zespo\u0142y badawcze s\u0105 lepsze od innych, podobnie jak jedne uczelnie i wydzia\u0142y s\u0105 lepsze od innych.<\/p>\n Wraz z coraz dok\u0142adniej kalibrowanymi pomiarami wszystkie nasze mi\u0119dzynarodowe s\u0142abo\u015bci zosta\u0142y obna\u017cone przez mi\u0119dzynarodowe rankingi uniwersyteckie koncentruj\u0105ce si\u0119 na osi\u0105gni\u0119ciach naukowych. Ale i w skali kraju ujawni\u0142o si\u0119 wyra\u017ane zr\u00f3\u017cnicowanie (Bany\u015b 2017); ujawniaj\u0105 si\u0119 te\u017c stopniowo s\u0142abo\u015bci uczelni pierwszoligowych wobec dw\u00f3ch uczelni krajowej superligi, czyli Uniwersytetu Warszawskiego i Uniwersytetu Jagiello\u0144skiego. Ponadto coraz wi\u0119ksz\u0105 si\u0142\u0119 r\u00f3\u017cnicuj\u0105c\u0105 \u2013 na poziomie kszta\u0142cenia, kt\u00f3rym si\u0119 tu nie zajmuj\u0119, ale kt\u00f3ry decyduje o decyduj\u0105cej cz\u0119\u015bci bud\u017cet\u00f3w uczelni \u2013 odgrywa\u0107 b\u0119d\u0105 procesy deprywatyzacji w kurcz\u0105cym si\u0119 (a nie rosn\u0105cym) systemie szkolnictwa wy\u017cszego: w uj\u0119ciu finansowania i struktury studiuj\u0105cych, ro\u015bnie systematycznie od dekady to, co publiczne i maleje to, co prywatne (Kwiek 2017d).<\/p>\n<\/blockquote>\n Dane dotycz\u0105ce najlepszych polskich uczelni \u2013 zw\u0142aszcza dotycz\u0105ce przep\u0142ywu \u015brodk\u00f3w na badania z NCN i zmian kategorii uzyskanych w KEJN \u2013 pokazuj\u0105 systematyczne r\u00f3\u017cnicowanie si\u0119 systemu. Jeste\u015bmy coraz silniej podzieleni pionowo i t\u0119 logik\u0119 w praktyce wspiera nowa ustawa, w czym widz\u0119 jej najwi\u0119ksz\u0105 zalet\u0119. Mechanizm wspieraj\u0105cy zr\u00f3\u017cnicowanie pionowe jest stosunkowo prosty: to konkurencyjnie zdobywane \u015brodki na badania (Bolecki i \u017bylicz 2007; Ku\u017anicki i Bujnicki 2017), najwa\u017cniejsze dla stara\u0144 o wej\u015bcie do ligi uczelni badawczych, kt\u00f3re przynosi z sob\u0105 nowa ustawa.<\/p>\n Upraszczaj\u0105c skomplikowane mechanizmy dystrybucji presti\u017cu i powstawania cennych publikacji w nauce (Kwiek 2017a): \u015brodki na badania (zw\u0142aszcza pochodz\u0105ce z NCN i ERC) rodz\u0105 nowe badania, a zatem nowe publikacje; badania w wi\u0119kszo\u015bci dyscyplin wymagaj\u0105 grant\u00f3w; ale otrzymanie grant\u00f3w (z NCN czy ERC) wymaga najlepszych publikacji (B\u0142ocki 2017). W ten spos\u00f3b ko\u0142o si\u0119 zamyka: bez najlepszych publikacji nie ma nowych grant\u00f3w na badania, zatem nie ma nowych bada\u0144, a zatem nie ma nowych publikacji i ich cytowa\u0144. Pojawia si\u0119 tym samym instytucjonalna r\u00f3wnia pochy\u0142a, kt\u00f3ra dotyczy zar\u00f3wno poziomu zespo\u0142\u00f3w badawczych (czyli malej\u0105cy dop\u0142yw \u015brodk\u00f3w z NCN czy ERC) i poziomu wydzia\u0142\u00f3w (czyli malej\u0105cy dop\u0142yw \u015brodk\u00f3w na badania zwi\u0105zanych z wynikami parametryzacji). W nowej ustawie w miejsce podstawowych jednostek organizacyjnych pojawiaj\u0105 si\u0119 dyscypliny, a wi\u0119c nowa ewaluacja b\u0119dzie okre\u015bla\u0107 koncentracj\u0119 lub dekoncentracj\u0119 \u015brodk\u00f3w w uj\u0119ciu dyscyplinarnym, a nie administracyjnym.<\/p>\n<\/blockquote>\n Upraszczaj\u0105c po raz kolejny, obowi\u0105zuj\u0105cy system ka\u017cdorazowo zmieniaj\u0105cych si\u0119 benchmark\u00f3w w ocenie osi\u0105gni\u0119\u0107 naukowych (czyli systemu jednostek referencyjnych i jednostek wzorcowych wyznaczanych w KEJN) powoduje, \u017ce nawet ich szybki wzrost niewiele zmienia w sytuacji uczelni czy wydzia\u0142u, je\u015bli tylko inne uczelnie czy wydzia\u0142y w systemie rosn\u0105 szybciej. Przy czym brany pod uwag\u0119 wzrost dotyczy wy\u0142\u0105cznie osi\u0105gni\u0119\u0107 licz\u0105cych si\u0119 dla NCN i KEJN (w skali kraju) oraz dla ranking\u00f3w globalnych: czyli publikacji indeksowanych w Web of Science i Scopus, dodatkowo w uj\u0119ciu per capita<\/em>. Premia presti\u017cowa i finansowa dla instytucji nie przychodzi zatem za sam wzrost liczby najlepszych publikacji \u2013 ale za wzrost szybszy od wzrostu konkurent\u00f3w. Podobnie dzia\u0142a system obu ranking\u00f3w mi\u0119dzynarodowych: osi\u0105gni\u0119cia naszych uczelni oraz naszych dyscyplin w ramach uczelni s\u0105 ka\u017cdorazowo mierzone i por\u00f3wnywane z osi\u0105gni\u0119ciami innych uczelni i dyscyplin uprawianych w ich ramach (w skumulowanym uj\u0119ciu kilkuletnim). Utrzymanie kategorii KEN w ramach nowej ewaluacji w coraz bardziej konkurencyjnych warunkach powinno teoretycznie kosztowa\u0107 coraz wi\u0119cej naukowego wysi\u0142ku \u2013 i mam wra\u017cenie, \u017ce kolejna ewaluacja (w 2021 r.) b\u0119dzie trudnym sprawdzianem potencja\u0142u naukowego dla wszystkich uczelni. W nowych warunkach (nowa klasyfikacja dyscyplin i wyj\u015bcie poza dorobek wydzia\u0142\u00f3w; mi\u0119dzynarodowa widzialno\u015b\u0107 publikacji; liczba N<\/em> publikacji per capita ograniczona do 6) pojawi si\u0119 nowa hierarchia instytucjonalnego presti\u017cu wsparta silnym finansowaniem lub jego brakiem. Czeka nas wiele niespodzianek.<\/p>\n System benchmark\u00f3w w nowej ustawie zosta\u0142 przeniesiony na poziom dyscyplin naukowych uprawianych w ramach uczelni i tym samym b\u0119dzie go mo\u017cna po\u0142\u0105czy\u0107 z benchmarkami mi\u0119dzynarodowymi (przez znormalizowane mierniki produkcji naukowej). Dot\u0105d gorsze wyniki naukowe jednostek ci\u0105gn\u0119\u0142y w d\u00f3\u0142 ca\u0142e instytucje poprzez kategorie KEJN (Kulczycki, Korze\u0144 i Korytkowski 2017); w nowym systemie t\u0119 sam\u0105 rol\u0119 b\u0119d\u0105 odgrywa\u0107 gorsze wyniki w dyscyplinach, mierzalne na poziomie instytucji. Realne mo\u017ce si\u0119 okaza\u0107 przyj\u0119cie benchmark\u00f3w mi\u0119dzynarodowych w odniesieniu ju\u017c nie do 963 wydzia\u0142\u00f3w, ale do 45 dyscyplin naukowych uprawianych w ramach kilkudziesi\u0119ciu uczelni publicznych (i mierzalnych w ramach dost\u0119pnych mi\u0119dzynarodowych baz publikacji naukowych). Co, rzecz jasna, oznacza\u0142oby fundamentalne zmiany o nieprzewidywalnych dzi\u015b konsekwencjach.<\/p>\n By odwo\u0142a\u0107 si\u0119 do wynik\u00f3w najnowszej parametryzacji: wida\u0107 r\u00f3\u017cnic\u0119 w potencjale naukowym mi\u0119dzy uniwersytetami, kt\u00f3rych jeden wydzia\u0142 ma kategori\u0119 A i dziesi\u0119\u0107 wydzia\u0142\u00f3w \u2013 kategori\u0119 B (cho\u0107by Lublin, Rzesz\u00f3w czy Zielona G\u00f3ra) a Uniwersytetem Jagiello\u0144skim, kt\u00f3ry ma wy\u0142\u0105cznie wydzia\u0142y z kategoriami A+ i A czy Uniwersytetem Warszawskim z pi\u0119cioma jednostkami z kategori\u0105 A+. R\u00f3\u017cnice w skali osi\u0105gni\u0119\u0107 naukowych b\u0119d\u0105 narasta\u0107 wraz z ka\u017cdym kolejnym etapem ewaluacji nauki.<\/p>\n<\/blockquote>\n Krajowym odbiciem mechanizm\u00f3w funkcjonowania sektora nauki akademickiej w ramach drugiego, globalnego paradygmatu w my\u015bleniu o idealnym funkcjonowaniu uczelni (i ich jednostek podstawowych, a nawet zespo\u0142\u00f3w badawczych) by\u0142o powstanie KEJN i NCN. Mierzymy i oceniamy nauk\u0119 ilo\u015bciowo \u2013 cho\u0107 z silnym elementem eksperckim. Od 2010 r. wkraczamy do systemu, kt\u00f3ry nagradza i karze finansowo wydzia\u0142y (a od 2021 r. uczelnie) w oparciu o osi\u0105gni\u0119cia naukowe: mierzalne i widzialne (co najwa\u017cniejsze, wy\u0142\u0105cznie mi\u0119dzynarodowo). Niestety do dzisiaj fundamentalna rola obu instytucji w dystrybucji \u015brodk\u00f3w na badania i akademickiego presti\u017cu w polskiej nauce nie zosta\u0142a kadrze efektywnie wyja\u015bniona: to nie biurokracja \u2013 ale fundamenty nowego porz\u0105dku finansowania nauki.<\/p>\n Logika, na kt\u00f3rej opiera si\u0119 funkcjonowanie NCN i KEJN (a w nowej ustawie KEN) to wsp\u00f3lna dla \u015bwiata zachodniego logika dystrybucji coraz bardziej niewystarczaj\u0105cych \u015brodk\u00f3w na badania przy rosn\u0105cej liczbie naukowc\u00f3w, rosn\u0105cej liczbie obszar\u00f3w badawczych i rosn\u0105cych \u2013 wr\u0119cz niesko\u0144czonych \u2013 kosztach uprawiania nauki. Apetyty naukowe (czyli de facto:<\/em> finansowe) sektora akademickiego s\u0105 niepohamowane \u2013 zgodnie z logik\u0105 jego rozwoju, zw\u0142aszcza po II wojnie \u015bwiatowej, kiedy to rol\u0119 g\u0142\u00f3wnego sponsora bada\u0144 naukowych w \u015bwiecie przej\u0119\u0142o pa\u0144stwa (bior\u0105c za wz\u00f3r ameryka\u0144skie idee nauk podstawowych jako Vannevara Busha endless frontier<\/em>). Niesko\u0144czonym apetytom naukowym towarzysz\u0105 sko\u0144czone mo\u017cliwo\u015bci pa\u0144stw narodowych, g\u0142\u00f3wnych sponsor\u00f3w bada\u0144. Europejskie systemy oceny instytucjonalnej typu KEJN i krajowe rady ds. bada\u0144 naukowych typu NCN musia\u0142y pojawi\u0107 si\u0119 w epoce konkurencji i mierzalno\u015bci w nauce, poniewa\u017c nauka akademicka kosztuje dzi\u015b \u2013 w \u015bwiecie zachodnim \u2013 setki miliard\u00f3w euro rocznie.<\/p>\n<\/blockquote>\n Pami\u0119tajmy, \u017ce nasze reformy (od 2010 r.) s\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105 globalnych zmian w zarz\u0105dzaniu i finansowaniu nauki i szkolnictwa wy\u017cszego, w kt\u00f3rych tle pozostaj\u0105 ewoluuj\u0105ce relacje pa\u0144stwo \u2013 akademia. Zmienia si\u0119 jednak w Europie co\u015b jeszcze: tradycyjny kontrakt spo\u0142eczny pa\u0144stwa z akademi\u0105. Upraszczaj\u0105c, tradycyjny kontrakt spo\u0142eczny oznacza\u0142 spory zakres wolno\u015bci akademickiej, du\u017c\u0105 wolno\u015b\u0107 dysponowania w\u0142asnym czasem przez naukowc\u00f3w, du\u017c\u0105 stabilno\u015b\u0107 zawodow\u0105 i gwarancj\u0119 materialnego statusu klasy \u015bredniej (przynajmniej dla uniwersyteckiej profesury). Nowy kontrakt spo\u0142eczny oznacza (w wi\u0119kszo\u015bci pa\u0144stw europejskich) malej\u0105c\u0105 wolno\u015b\u0107 akademick\u0105 (w sensie rosn\u0105cego nacisku na stosowalny, a nie podstawowy charakter prowadzonych bada\u0144, z silnymi presjami komercjalizacyjnymi), mniejsz\u0105 stabilno\u015b\u0107 zawodow\u0105, malej\u0105c\u0105 w\u0142adz\u0119 dysponowania w\u0142asnym czasem i relatywnie spadaj\u0105cy (w stosunku do kategorii tzw. profesjonalist\u00f3w) status materialny naukowc\u00f3w. W nowych warunkach z trudem odnajduje si\u0119 nie tylko polska, ale ca\u0142a europejska profesja akademicka: od dw\u00f3ch dekad stopniowo nadchodz\u0105 coraz trudniejsze czasy (i nieprzypadkowo jednym z najwa\u017cniejszych wymiar\u00f3w prowadzonych przeze mnie od dekady szczeg\u00f3\u0142owych bada\u0144 kadry akademickiej w Europie jest zmieniaj\u0105ca si\u0119 atrakcyjno\u015b\u0107 akademickiego miejsca pracy, zob. monografi\u0119 Kwiek 2015d).<\/p>\n Poniewa\u017c wi\u0119kszo\u015b\u0107 najbardziej rozwini\u0119tych gospodarek europejskich coraz mocniej opiera si\u0119 na wiedzy i jej komercyjnych zastosowaniach, a wiedza ta ma charakter coraz mniej podstawowy i coraz bardziej aplikacyjny, polityczny nacisk na g\u0142\u0119bokie reformy szkolnictwa wy\u017cszego i nauki jest coraz silniejszy. Idea\u0142 akademickich bada\u0144 prowadzonych wy\u0142\u0105cznie na rzecz nauki (czyli science for science\u2019s sake<\/em>) zmaga si\u0119 z idea\u0142em akademickich bada\u0144 prowadzonych na rzecz gospodarki (i spo\u0142ecze\u0144stwa). Bodaj najwi\u0119cej normatywnego zamieszania w systemie nagr\u00f3d w nauce wprowadzaj\u0105 procesy komercjalizacyjne, wzmacniane przez paradygmat globalny. Chwiej\u0105 si\u0119 coraz bardziej stabilne dot\u0105d systemy nagr\u00f3d (awans\u00f3w, presti\u017cu) oparte na publikacjach \u2013 na uczelniach pojawia si\u0119 system r\u00f3wnoleg\u0142y, oparty na mierzalnych efektach aplikacyjnych i wymiernym wymiarze finansowym zdobywanych \u015brodk\u00f3w na badania, co od dw\u00f3ch dekad okre\u015bla si\u0119 mianem kapitalizmu akademickiego. Do nas kapitalizm akademicki na dobre nie dotar\u0142, ale warto zauwa\u017cy\u0107 rozbudowany rozdzia\u0142 nowej ustawy po\u015bwi\u0119cony \u201ekomercjalizacji wynik\u00f3w dzia\u0142alno\u015bci naukowej oraz know-how\u201d oraz jego silne elementy w ramach konkurencyjnych i pararynkowych mechanizm\u00f3w rozdzia\u0142u \u015brodk\u00f3w przez NCN.<\/p>\n Jako kadra akademicka musimy nauczy\u0107 si\u0119 \u017cy\u0107 z reformami, poniewa\u017c okresy stabilno\u015bci s\u0105 w systemach europejskich wyj\u0105tkiem \u2013 a nie regu\u0142\u0105. Reformy w wi\u0119kszo\u015bci kraj\u00f3w zachodnich trwaj\u0105 nieprzerwanie. Korekta systemu nauki akademickiej w Polsce w postaci reform z lat 2009-2011 doprowadzi\u0142a do chwilowej poprawy jego spo\u0142ecznych (i akademickich) notowa\u0144. Szanse na radykalne zmiany na jaki\u015b czas zmniejszy\u0142y si\u0119 \u2013 jednak od dw\u00f3ch czy trzech lat ponownie ros\u0142o przekonanie o nieefektywno\u015bci systemu. Presja na kolejne reformy ros\u0142a (\u017bylicz 2012; Jajszczyk 2013; Brzezi\u0144ski 2014; MNISW 2015; Muszewska et al. 2015; G\u00f3rniak 2015a; G\u00f3rniak 2015b). Pomaga\u0142y w tym \u2013 powracaj\u0105c do g\u0142\u00f3wnego motywu tego tekstu \u2013 szeroko analizowane mi\u0119dzynarodowe dane por\u00f3wnawcze. Widzimy dzi\u015b z mi\u0119dzynarodowej perspektywy por\u00f3wnawczej coraz wi\u0119cej, wi\u0119cej te\u017c mo\u017cemy od swojego systemu oczekiwa\u0107. Dane por\u00f3wnawcze pokazuj\u0105, \u017ce \u015bwiat polskiej akademii oddala si\u0119 od \u015bwiata uniwersytet\u00f3w zachodnich w czterech istotnych kategoriach: presti\u017cowe publikacje (np. the Nature Index<\/em>; highly cited researchers<\/em>), presti\u017cowe granty mi\u0119dzynarodowe (np. z European Research Council), \u015brednia indywidualna produktywno\u015b\u0107 naukowa (np. dane wg bazy Scopus), struktura publikacji naukowych (np. Polska Bibliografia Naukowa) oraz \u00a0\u2013 w efekcie powy\u017cszych \u2013 rankingi mi\u0119dzynarodowe oparte na mi\u0119dzynarodowo widzialnej, indeksowanej produkcji naukowej (Kwiek 2018; Kwiek 2015d; Wolszczak-Derlacz i Parteka 2010).<\/p>\n<\/blockquote>\n Ro\u015bnie dost\u0119pno\u015b\u0107 danych bibliometrycznych: rol\u0119 wst\u0119pnego, dosy\u0107 surowego jeszcze filtra spe\u0142nia Polska Bibliografia Naukowa (PBN), wed\u0142ug kt\u00f3rej na 885,778 publikacji polskich autor\u00f3w (g\u0142\u00f3wnie z lat 2013-2016), tylko 161,521 (czyli jedynie 18,23%) zosta\u0142o opublikowanych na li\u015bcie A czasopism, czyli w praktyce w czasopismach indeksowanych w bazie Web of Science \u2013 a w czasopismach z listy B, C i spoza listy zosta\u0142o opublikowane ponad 40% (odpowiednio 26,98%, 1,54% i 12,62%). Jeste\u015bmy tak\u017ce mistrzami w publikowaniu monografii: w analizowanym okresie wydali\u015bmy ich ponad 60 tysi\u0119cy (61,396), czyli \u015brednio 15 tysi\u0119cy rocznie. Opr\u00f3cz tego uda\u0142o nam si\u0119 opublikowa\u0107 prawie 300,000 rozdzia\u0142\u00f3w w pracach zbiorowych (298,470). Nowa ewaluacja ma szans\u0119 zmieni\u0107 dominuj\u0105c\u0105 dzi\u015b struktur\u0119 produkcji naukowej poprzez mechanizmy finansowe.<\/p>\n Uczelnie badawcze wy\u0142aniane w konkursie nazwanym programem \u201eInicjatywa doskona\u0142o\u015bci \u2013 uczelnia badawcza\u201d b\u0119d\u0105 r\u00f3\u017cni\u0107 si\u0119 od pozosta\u0142ych funkcjonalnych element\u00f3w systemu z jednej strony struktur\u0105 przychod\u00f3w, a z drugiej (b\u0119d\u0105c\u0105 jej bezpo\u015bredni\u0105 konsekwencj\u0105) struktur\u0105 produkcji naukowej. W najbli\u017cszych latach rozstrzygnie si\u0119 odpowied\u017a na pytanie, kt\u00f3re uczelnie b\u0119d\u0105 mia\u0142y realne szanse na rozw\u00f3j takiego profilu instytucjonalnego. Pierwszej lidze polskich uczelni szybko ucieka superliga UW i UJ; szybko naukowo rosn\u0105 Politechnika Warszawska i AGH, tradycyjne politechniki o du\u017cych aspiracjach uczelni badawczych, rosn\u0105 r\u00f3wnie\u017c w si\u0142\u0119 opr\u00f3cz UAM r\u00f3wnie\u017c UMK w Toruniu w grupie uniwersytet\u00f3w i Politechnika Gda\u0144ska w grupie politechnik. A liczba miejsc na szczycie jest bardzo ograniczona. \u00a0Dawne dokonania naukowe \u2013 w logice nowej ustawy niemierzalne \u2013 przestaj\u0105 mie\u0107 znaczenie: b\u0119dzie si\u0119 liczy\u0107 nie liczba profesor\u00f3w i doktor\u00f3w habilitowanych, ale ich bie\u017c\u0105cy dorobek naukowy (i ich granty badawcze). Uczelnie startuj\u0105ce w programie nie mog\u0105 \u201eposiada\u0107 kategorii B ani C w jakiejkolwiek dyscyplinie\u201d \u2013 co jest pot\u0119\u017cnym wyzwaniem instytucjonalnym.<\/p>\n Zgodnie z rozs\u0105dnym, strategicznym wyborem dokonanym w ustawie, poziom naukowy uczelni wyznaczaj\u0105 jej osi\u0105gni\u0119cia naukowe, a nie osi\u0105gni\u0119cia awansowe (wyj\u0105tkiem b\u0119d\u0105 doktoraty powstaj\u0105ce w szko\u0142ach doktorskich zlokalizowanych w o\u015brodkach o kategorii co najmniej B+ w dw\u00f3ch dyscyplinach, zob. Miko\u0142ajczyk i Naskr\u0119cki 2017). Publikacje i granty badawcze \u2013 wyznaczaj\u0105ce docelowo struktur\u0119 przychod\u00f3w i struktur\u0119 produkcji naukowej i ich zmiany w czasie \u2013 w miejsce profesur i habilitacji to jedna z najbardziej donios\u0142ych zmian, z kt\u00f3rych konsekwencji nie wszyscy jeszcze zdaj\u0105 sobie spraw\u0119. Pierwszym krokiem jest zniesienie obowi\u0105zkowej habilitacji; kolejnym, o czym jestem g\u0142\u0119boko przekonany, b\u0119dzie zniesienie profesury tytularnej i zast\u0105pienie jej atrakcyjnym, trudno dost\u0119pnym stanowiskiem akademickim (zob. \u017bylicz 2017).\u00a0<\/p>\n<\/blockquote>\n Wa\u017cne jest jedno: rosn\u0105ce \u2013 mierzalne i mi\u0119dzynarodowe \u2013 osi\u0105gni\u0119cia naukowe oznaczaj\u0105 w nowym systemie pot\u0119\u017cne bod\u017ace finansowe wzmacniaj\u0105ce zwyci\u0119zc\u00f3w i os\u0142abiaj\u0105ce przegranych silniej ni\u017c kiedykolwiek przedtem. Mechanizmy te dzia\u0142aj\u0105 w niewielkiej mierze ju\u017c dzisiaj. Sp\u00f3jrzmy przyk\u0142adowo na dane dotycz\u0105ce UAM i UW: prawie taka sama liczba student\u00f3w i kadry akademickiej, ale pi\u0119ciokrotnie wi\u0119kszy bud\u017cet UW na badania naukowe (w 2016 r.: UW 446 mln z\u0142, UAM 92 mln z\u0142) i dwuip\u00f3\u0142krotnie wi\u0119kszy udzia\u0142 \u015brodk\u00f3w przeznaczanych na nauk\u0119 w bud\u017cecie ca\u0142kowitym (w 2016 r.: UW 32,6%, UAM 13,1 %). Je\u015bli w ramach logiki nowej ustawy najwa\u017cniejsze na uczelniach badawczych (a z czasem flagowych) staj\u0105 si\u0119 badania naukowe (i przeznaczane na nie \u015brodki), to uczelnie superligi mog\u0105 oddala\u0107 si\u0119 od uczelni pierwszej ligi w tempie przyspieszonym. Podobne procesy obrazuj\u0105 dane z NCN: UW i UJ w 2016 r. otrzyma\u0142o wsp\u00f3lnie 23,71% \u015brodk\u00f3w, UAM 5,03%, a kilka pozosta\u0142ych uczelni pierwszoligowych \u2013 2-4%. Zr\u00f3\u017cnicowanie pionowe trwa od powstania NCN i to najlepszy mechanizm s\u0142u\u017c\u0105cy naturalnemu wy\u0142anianiu instytucjonalnych lider\u00f3w w nauce, kt\u00f3rego skala pozostaje jednak nadal zbyt ma\u0142a z powodu stosunkowo ma\u0142ych \u015brodk\u00f3w pozostaj\u0105cych w gestii NCN (z kt\u00f3rych jedynie 71,23% trafi\u0142o w 2016 r. do uczelni). Pomijam tutaj \u015brodki z European Research Council, trafiaj\u0105ce w ostatniej dekadzie niemal wy\u0142\u0105cznie na UW.<\/p>\n W najwi\u0119kszym uproszczeniu, \u015brodki przeznaczone na badania przez superlig\u0119 i pierwsz\u0105 lig\u0119 polskich uczelni prowadz\u0105 do nowych, najcz\u0119\u015bciej dobrych\u00a0 publikacji (co wymusza ich konkurencyjna natura i spos\u00f3b rozliczania grantobiorc\u00f3w NCN i ERC), ponadto w grantach zatrudniani s\u0105 m\u0142odzi ludzie: doktoranci i postdocy. Ro\u015bnie zatem pula dobrych publikacji w instytucjach, kt\u00f3re otrzymuj\u0105 konkurencyjne finansowanie. Efekt \u015bw. Mateusza \u2013 wzmacniaj\u0105cy mocnych i os\u0142abiaj\u0105cy s\u0142abych \u2013 dzia\u0142a w tych instytucjach silniej ni\u017c w pozosta\u0142ych, kt\u00f3re konkurencyjnego finansowania na badania maj\u0105 niewiele lub nie maj\u0105 go wcale. Nowa ustawa mechanizmy te wzmacnia jednocze\u015bnie na kilku poziomach: finansowania statutowego, finansowania grantowego i (nowego) finansowania doskona\u0142o\u015bciowego \u2013 poprzez konkurs na uczelnie badawcze.<\/p>\n Inna struktura przychod\u00f3w w uczelniach (funkcjonalnie) bardziej badawczych pozostaje w sprz\u0119\u017ceniu zwrotnym z inn\u0105 struktur\u0105 produkcji naukowej. Dane PBN pokazuj\u0105 ewolucj\u0119 tej drugiej struktury w czasie: na przyk\u0142ad na UW liczba artyku\u0142\u00f3w z listy A wynosi\u0142a w ostatnich latach rocznie 1,500-1,800, na UJ (z Collegium Medium) 2,100-2,700, a na UAM ok. 800-1,100 (ale z Uniwersytetem Medycznym, gdyby rozwa\u017cy\u0107 mo\u017cliw\u0105 w nowej ustawie federalizacj\u0119 uczelni: 1,600-2,100; zob. teori\u0119 i praktyk\u0119 fuzji w Su\u0142kowski 2017); podobnie ro\u015bnie ich liczba na Politechnice Warszawskiej (850-1,200), AGH (1,200-1,800) oraz w trzech mniejszych o\u015brodkach (UMK, 850-1,000, Uniwersytet Wroc\u0142awski, 700-800 oraz Politechnika Gda\u0144ska, 450-610). Zmiany w czasie pokazuj\u0105, \u017ce na przyk\u0142ad niewielki UMK dogania pod wzgl\u0119dem liczby najcenniejszych publikacji UAM \u2013 a UAM po po\u0142\u0105czeniu z Uniwersytetem Medycznym ma ich wi\u0119cej ni\u017c UW. Jednocze\u015bnie w superlidze UW i UJ systematycznie w ostatnich latach spada liczba rozdzia\u0142\u00f3w opublikowanych w pracach zbiorowych, a na przyk\u0142ad na UAM liczba ta ro\u015bnie.<\/p>\n<\/blockquote>\n Za\u0142o\u017cenia nowego systemu ewaluacji jako\u015bci dzia\u0142alno\u015bci naukowej zaproponowane w ustawie w ci\u0105gu kilku lat wygeneruj\u0105 now\u0105 struktur\u0119 publikacji naukowych, kt\u00f3ra b\u0119dzie bli\u017csza strukturze dobrych system\u00f3w zachodnioeuropejskich: najwa\u017cniejsze oka\u017c\u0105 si\u0119 jednak stosowne zapisy w rozporz\u0105dzeniach MNISW przypisuj\u0105ce, jak to uj\u0119to w ustawie, \u201epunkty b\u0119d\u0105ce miar\u0105 renomy\u201d wydawnictw i czasopism. Z perspektywy d\u0142ugoterminowej najwa\u017cniejsze jest jednak wyeliminowanie z przysz\u0142ej ewaluacji wszystkich artyku\u0142\u00f3w, kt\u00f3re nie s\u0105 \u201euj\u0119te w indeksowanych, mi\u0119dzynarodowych bazach naukowych o najwi\u0119kszym zasi\u0119gu\u201d. Zgodnie z logik\u0105 zmian zaproponowan\u0105 przez m\u00f3j zesp\u00f3\u0142 \u2013 naukowcy mog\u0105 publikowa\u0107 w dowolnym j\u0119zyku i gdzie chc\u0105, ale tylko pewne kana\u0142y publikacyjne b\u0119d\u0105 brane pod uwag\u0119 w procedurach ewaluacyjnych, awansowych i grantowych (przy za\u0142o\u017ceniu pewnego wewn\u0119trznego zr\u00f3\u017cnicowania dyscyplinarnego, kt\u00f3rego zakres zostaje oddany KEN). Ustawa proponuje strategiczny wyb\u00f3r przysz\u0142ej struktury produkcji naukowej w Polsce (B\u0142ocki 2017). Zaproponowany kierunek zmian oznacza zimny prysznic dla polskich uczelni na poziomie instytucjonalnym i dla kandydat\u00f3w do tytu\u0142u profesorskiego na poziomie indywidualnym. Trzeba jednak pami\u0119ta\u0107, \u017ce uczelnie badawcze maj\u0105 w swojej strukturze jednostki bardziej kszta\u0142ceniowe: wydzia\u0142y prawa, medycyny, ekonomii czy in\u017cynierii, kt\u00f3re \u2013 jak wsz\u0119dzie w \u015bwiecie \u2013 mog\u0105 by\u0107 silnie skoncentrowane na nauce zawodu (jako schools of law, business schools, schools of medicine<\/em> czy schools of engineering<\/em>).\u00a0<\/p>\n Najwa\u017cniejsz\u0105 zmian\u0105 w uczelnianej hierarchii presti\u017cu by\u0142oby wej\u015bcie trzeciej polskiej uczelni do pierwszej pi\u0119\u0107setki rankingu ARWU, a szanse na to ma potencjalnie \u2013 w ramach zmian prawnych i mo\u017cliwo\u015bci finansowych tworzonych przez now\u0105 ustaw\u0119 w najbli\u017cszej dekadzie \u2013 kilka polskich uczelni. Superliga obj\u0119\u0142aby wtedy trzy, a nie dwie instytucje (chocia\u017c do\u015b\u0107 mg\u0142awicowo wygl\u0105da dzi\u015b powstanie i wej\u015bcie do rankingu ARWU Uniwersytetu PAN, to i takiej opcji nie mo\u017cna wykluczy\u0107).<\/p>\n Pojawia si\u0119 w tym miejscu podstawowe pytanie, kt\u00f3re przewija\u0142o si\u0119 przez debaty nad projektami Ustawy 2.0: dlaczego w\u0142a\u015bciwie mieliby\u015bmy by\u0107 mi\u0119dzynarodowi (a nie swojscy, lokalni) w nauce? Odpowied\u017a brzmia\u0142aby nast\u0119puj\u0105co: poniewa\u017c taka koncepcja nauki dominuje na uniwersytetach w \u015bwiecie rozwini\u0119tym, do kt\u00f3rego nale\u017cymy. Sp\u00f3r lokalno\u015bci z globalno\u015bci\u0105 w badaniach naukowych i karierze akademickiej to jeden z najwa\u017cniejszych wymiar\u00f3w sporu wok\u00f3\u0142 reform (Antonowicz 2015). Napi\u0119cie mi\u0119dzy tym, co lokalne a tym, co globalne odnosi si\u0119 do sposobu pojmowania nauki, aktywno\u015bci badawczej i wzorc\u00f3w publikowania na najlepszych uczelniach.<\/p>\n<\/blockquote>\n Napi\u0119cie lokalno\u015b\u0107\/globalno\u015b\u0107 odwo\u0142uje si\u0119 do trzech wymiar\u00f3w: naturalnych grup odniesienia dla naukowc\u00f3w (globalne lub lokalne), preferowanych kana\u0142\u00f3w publikacyjnych (globalne lub lokalne), a nawet do tak prozaicznego wymiaru jak j\u0119zyk uprawiania nauki. Dla nauki lokalnej jedynym j\u0119zykiem nauki jest j\u0119zyk polski \u2013 co j\u0105 skutecznie odcina od naukowego presti\u017cu \u2013 i tym samym europejskich \u015brodk\u00f3w na badania (typu ERC). (Wyj\u0105tkiem mo\u017ce by\u0107 cz\u0119\u015b\u0107 humanistyki: to jednak olbrzymia mniejszo\u015b\u0107 kadry akademickiej \u2013 jedynie 7,066 os\u00f3b w 2015 r. wedle danych systemu POL-on. Jednak jej regu\u0142y nie mog\u0105 determinowa\u0107 regu\u0142 funkcjonowania nauki w pozosta\u0142ych obszarach. A przede wszystkim nie mog\u0105 demontowa\u0107 klarownych regu\u0142 gry akademickiej w ca\u0142o\u015bci systemu).<\/p>\n Przyk\u0142adem skrajnych konsekwencji dominacji lokalno\u015bci w polskiej nauce jest \u00a0systemowa pora\u017cka w organizowanych od dekady konkursach European Research Council (w sumie do 2020 r. do zdobycia jest ok. 100 mld z\u0142otych). S\u0105 to fundusze pozostaj\u0105ce dla polskich naukowc\u00f3w niemal ca\u0142kowicie poza zasi\u0119giem. O grantach ERC decyduje w du\u017cej mierze konkurencyjno\u015b\u0107: naukowca, jego dorobku i jego projektu oraz jego globalno\u015b\u0107 (nie: lokalno\u015b\u0107) \u2013 dwa wymiary, kt\u00f3re (u\u015bredniaj\u0105c do poziomu systemu) pozostaj\u0105 poza naszym horyzontem zainteresowania. Dominuj\u0105ca lokalno\u015b\u0107 naszej nauki staje si\u0119 w skali europejskiej coraz wi\u0119kszym obci\u0105\u017ceniem presti\u017cowym i finansowym: tracimy mi\u0119dzynarodowe uznanie i zarazem finansujemy naukowc\u00f3w zachodnich (nie odzyskuj\u0105c polskich sk\u0142adek do unijnego bud\u017cetu przeznaczanego na nauk\u0119).<\/p>\n Idea wielopoziomowej konkurencji w nauce potwierdzona w nowej ustawie oznacza, \u017ce system musi stawa\u0107 si\u0119 coraz silniej pionowo zr\u00f3\u017cnicowany: nie wszyscy naukowcy (i nie wszystkie instytucje) musz\u0105 by\u0107 globalni w nauce. W wielu miejscach lokalnych, w praktyce nastawionych wy\u0142\u0105cznie na kszta\u0142cenie, nauka nie powinna by\u0107 finansowana inaczej ni\u017c przez granty. Pojawia si\u0119 tym samym przy okazji nowej ustawy kwestia (mierzalnej) nier\u00f3wno\u015bci w nauce. Nauka nie rodzi si\u0119 z r\u00f3wno\u015bci \u2013 ale ze skrajnej, systemowej nier\u00f3wno\u015bci: talentu, osi\u0105gni\u0119\u0107, pracowito\u015bci \u2013 ale i czasem przypadku czy szcz\u0119\u015bcia. Nauka jest niedemokratyczna i nieegalitarna. I wreszcie ma skrzywiony rozk\u0142ad (publikacji i cytowa\u0144) Vilfreda Pareto i Alfreda Lotki \u2013 a nie rozk\u0142ad normalny Carla Friedricha Gaussa. Niewielu wnosi wiele \u2013 a wielu wnosi niewiele lub nic (na poziomie indywidualnym, ale i na poziomie jednostek instytutowych i wydzia\u0142owych: zob. w Europie Kwiek 2016 i Kwiek 2017a; w Polsce\u00a0 10% kadry publikuje 44,7% wszystkich recenzowanych publikacji, 48% recenzowanych publikacji po angielsku i 57,2% recenzowanych publikacji napisanych we wsp\u00f3\u0142autorstwie mi\u0119dzynarodowym \u2013 w naukach humanistycznych i medycznych ostatni wska\u017anik wynosi odpowiednio 60,5% i 70,5%, zob. Kwiek 2018). Pierwsze przybli\u017cenie obrazu nier\u00f3wno\u015bci w polskiej nauce otrzymamy w ramach nowej ewaluacji; \u017cyczmy sobie tylko, aby za\u0142o\u017cenia na poziomie ustawy nie zosta\u0142y z\u0142agodzone na poziomie p\u00f3\u017aniejszych rozporz\u0105dze\u0144 (Jajszczyk 2017).<\/p>\n<\/blockquote>\n Kto mia\u0142by si\u0119ga\u0107 po polskie i europejskie, konkurencyjne \u015brodki na nauk\u0119 i kto mia\u0142by uprawia\u0107 globaln\u0105 nauk\u0119 \u2013 proponowan\u0105 w ustawie i silnie przez m\u00f3j zesp\u00f3l wspieran\u0105? Odpowied\u017a jest prosta: przede wszystkim nowa, m\u0142oda kadra (zob. silne podzia\u0142y mi\u0119dzypokoleniowe w polskiej nauce w: Kwiek 2015c; Kwiek 2017b). W tej sytuacji coraz wi\u0119kszego znaczenia nabieraj\u0105 z jednej strony polityka rekrutacyjna (Ku\u017anicki i Bujnicki 2017), a z drugiej polityka awansowa (Brzezi\u0144ski 2017). Jako\u015b\u0107 nauki prowadzonej w Polsce okre\u015bl\u0105 bowiem przysz\u0142e odpowiedzi na nast\u0119puj\u0105ce trzy pytania: kto b\u0119dzie zatrudniany na najlepszych uczelniach? kto na nich pozostanie? oraz kto b\u0119dzie musia\u0142 z nich odej\u015b\u0107? Okre\u015bl\u0105 one r\u00f3wnie\u017c nasz dost\u0119p do presti\u017cu i \u015brodk\u00f3w (mi\u0119dzynarodowych oraz polskich). Dyskusje o tym, dlaczego nauki podstawowe s\u0105 wy\u0142\u0105cznie globalne \u2013 i tylko jako globalne s\u0105 publicznie finansowane \u2013 Zach\u00f3d przeszed\u0142 trzy dekady temu. Podobnie jak dyskusje o j\u0119zyku nauki globalnej, czyli angielskim. Nowa ustawa wprowadza brak obligatoryjno\u015bci habilitacji w systemie: na najlepszych uczelniach habilitacje b\u0119d\u0105 powstawa\u0107 w trybie niewymuszonym, przy okazji prowadzonych bada\u0144. W przewa\u017caj\u0105cej cz\u0119\u015bci systemu, w kt\u00f3rej konkurencyjna nauka i tak nie powstawa\u0142a (co pokazuj\u0105 dane dotycz\u0105ce publikacji, cytowa\u0144 i grant\u00f3w z NCN), nowych habilitacji nie b\u0119dzie, poniewa\u017c nie b\u0119dzie ich wymusza\u0107 logika zaproponowanych zmian.<\/p>\n Suma drobnych decyzji zatrudnieniowych i awansowych podejmowanych na poziomie wydzia\u0142\u00f3w powoduje nieuniknion\u0105 lawin\u0119 konsekwencji na poziomie systemu. Nie ma wi\u0119kszego znaczenia jedno przyj\u0119cie nieproduktywnego naukowo badacza do pracy i brak jednego zwolnienia takiego badacza na dobrej uczelni. Ale ma fundamentalne znaczenie suma setek takich decyzji podejmowanych w ka\u017cdym roku w skali ca\u0142ego systemu przez ostatnich dwadzie\u015bcia lat. W\u0142a\u015bnie dlatego nasz system nauki jako ca\u0142o\u015b\u0107 jest tak ma\u0142o konkurencyjny w Europie (brakuje nam bezkompromisowo\u015bci i rzetelnej oceny skutkuj\u0105cej usuni\u0119ciem z uczelni lub degradacj\u0105 w systemie uczelnianych stanowisk, zob. propozycje w Ku\u017anicki i Bujnicki 2017 oraz \u2013 w odniesieniu do PAN \u2013 Ku\u017anicki, Witkowska-Zar\u0119ba i \u017bylicz 2017). Nowa ustawa podwa\u017ca dominuj\u0105ce dot\u0105d za\u0142o\u017cenie, \u017ce polityka rekrutacyjna i polityka awansowa nie maj\u0105 wi\u0119kszego znaczenia dla profilu uczelni: w sytuacji \u015bcis\u0142ego zwi\u0105zania mechanizm\u00f3w finansowych z mierzaln\u0105, presti\u017cow\u0105 produkcj\u0105 naukow\u0105, kluczem do badawczego charakteru wybranych uczelni b\u0119dzie wy\u0142\u0105cznie zdolna kadra: produktywna, zaanga\u017cowana w badania naukowa i maj\u0105ca potencja\u0142 ich dodatkowego, zewn\u0119trznego finansowania.<\/p>\n<\/blockquote>\n Ustawa wprowadza przysz\u0142e, silne zr\u00f3\u017cnicowanie uczelni pod wzgl\u0119dem funkcjonalnym. To b\u0119d\u0105 z jednej strony najlepsze instytucje (lub ich jednostki) nastawione na badania i kszta\u0142cenie; a z drugiej pozosta\u0142e instytucje lub jednostki (czyli ich zdecydowana wi\u0119kszo\u015b\u0107) nastawione na kszta\u0142cenie. Pojawi si\u0119 r\u00f3\u017cna dystrybucja czasu pracy w r\u00f3\u017cnych miejscach zr\u00f3\u017cnicowanego (pod k\u0105tem prowadzenia bada\u0144) systemu. B\u0119d\u0105 funkcjonowa\u0107 w systemie miejsca, w kt\u00f3rych intensywno\u015b\u0107 publikowania \u2013 w sensie publikacji poddawanych ewaluacji \u2013 b\u0119dzie znikoma, a kadra b\u0119dzie si\u0119 z czasem koncentrowa\u0107 niemal wy\u0142\u0105cznie na kszta\u0142ceniu student\u00f3w. Ton nauce nadaj\u0105 zawsze miejsca badawcze (zwane nieprzypadkwo research universities<\/em>) i tam powstaje wi\u0119kszo\u015b\u0107 najcenniejszych osi\u0105gni\u0119\u0107 naukowych; tam kumuluj\u0105 si\u0119 najlepsi studenci, doktoranci i postdocy. Nowa ustawa prowadzi do przysz\u0142ej koncentracji zasob\u00f3w i talent\u00f3w \u2013 i ten aspekt uwa\u017cam za strategicznie najwa\u017cniejszy. Jednocze\u015bnie warto doceni\u0107 hojno\u015b\u0107 (2,5 mld z\u0142) zaproponowanego pakietu os\u0142onowego dla uczelni regionalnych oraz idee Regionalnej Inicjatywy Doskona\u0142o\u015bci.<\/p>\n Takie funkcjonalne, pionowe zr\u00f3\u017cnicowanie pozwoli sko\u0144czy\u0107 z fikcj\u0105 uprawiania nauki wsz\u0119dzie w systemie. R\u00f3wnie\u017c w miejscach, w kt\u00f3rych nauka skutecznie i konkurencyjnie uprawiana by\u0107 nie mo\u017ce (z racji poziomu zasob\u00f3w kadrowych i finansowych).<\/p>\n<\/blockquote>\n W debatach o nowej ustawie (oraz o NCN i KEN) niezwykle wa\u017cna jest \u015bwiadomo\u015b\u0107, \u017ce dobra nauka powstaje w warunkach silnej konkurencji: o wyniki bada\u0144, o \u015brodki na ich prowadzenie, o akademicki presti\u017c i uznanie, o pierwsze\u0144stwo naukowego odkrycia, o najszerzej cytowane publikacje, ale i (w przypadku uczelni) o miejsca w globalnych rankingach opartych o wyniki naukowe. Konkuruj\u0105 ze sob\u0105 zespo\u0142y badawcze, instytuty, wydzia\u0142y i uczelnie \u2013 na szerszym planie w nauce konkuruj\u0105 r\u00f3wnie\u017c kraje. Idea konkurencji w nauce (tradycyjnie: w naukach podstawowych) w ostatnich dziesi\u0119cioleciach by\u0142a w Polsce niemal nieobecna (Jajszczyk 2017). I mo\u017ce w\u0142a\u015bnie za spraw\u0105 nowej ustawy powraca. \u015awiat akademicki toczy zmagania o globalny presti\u017c: poszukuj\u0105 go naukowcy i instytucje, a wspieraj\u0105 w tym krajowe systemy finansowania nauki. Nieprzyjmowanie do wiadomo\u015bci logiki konkurencji w nauce to gwarancja naszej mi\u0119dzynarodowej pora\u017cki.<\/p>\n \u00a0<\/strong>Nowa ustawa jest udan\u0105, ca\u0142o\u015bciow\u0105 pr\u00f3b\u0105 modernizacji najwa\u017cniejszych proces\u00f3w zwi\u0105zanych z finansowaniem i zarz\u0105dzaniem szkolnictwa wy\u017cszego i nauki. Jest przyk\u0142adem \u201epartycypacyjnego modelu istotnej zmiany regulacyjnej\u201d (G\u00f3rniak 2017). Mo\u017cna wskaza\u0107 w ustawie dziesi\u0105tki punkt\u00f3w, kt\u00f3re wymaga\u0142yby wi\u0119kszej precyzji, mo\u017cna pokazywa\u0107 potrzeb\u0119 modyfikacji licznych definicji i konsekwencje zaproponowanych warunk\u00f3w brzegowych uczestnictwa w poszczeg\u00f3lnych cia\u0142ach akademickich \u2013 ale warto ocenia\u0107 j\u0105 z szerszej perspektywy: d\u0142ugoterminowych wybor\u00f3w strategicznych. A te uwa\u017cam za rozs\u0105dne.<\/p>\n Na zaproponowane strategiczne wybory patrz\u0119 z du\u017c\u0105 \u017cyczliwo\u015bci\u0105. Nie tylko dlatego, \u017ce czuj\u0119 si\u0119 za nie w pewnej mierze wsp\u00f3\u0142odpowiedzialny. Doceniam przede wszystkim silny nacisk na mi\u0119dzynarodow\u0105 (instytucjonaln\u0105) doskona\u0142o\u015b\u0107 naukow\u0105 (Kwiek 2015a; Kwiek 2017c) poprzez koncentracj\u0119 na wybranych typach publikacji (globalne bazy publikacji indeksowanych), rygorystyczne i umi\u0119dzynarodowione wymogi awansowe (publikacje, granty i mobilno\u015b\u0107) i wi\u0119ksz\u0105 autonomi\u0119 uczelni. Doceniam r\u00f3wnie\u017c otwieranie si\u0119 akademii na zewn\u0119trz (zob. Leja 2008) poprzez powstanie i formalny sk\u0142ad rad uczelni, silniejsze kolegia rektorskie i s\u0142absze cia\u0142a kolegialne, wsparcie idei uczelni jako sterownych organizacji, a nie ma\u0142o sterownych federacji wydzia\u0142\u00f3w, nieobowi\u0105zkow\u0105 habilitacj\u0119, model zatrudnienia kadry na pe\u0142en etat, przej\u015bcie na finansowanie uczelni akademickich w formie subwencji, wprowadzenie stypendi\u00f3w dla wszystkich doktorant\u00f3w ze szk\u00f3\u0142 doktorskich i wreszcie wieloletni konkurs na wy\u0142onienie uczelni badawczych. Ustawa odbiera wag\u0119 uprawnieniom nadawanym przez CK na rzecz mierzalnych osi\u0105gni\u0119\u0107 naukowych, a nauka lokalna przestaje mie\u0107 formalne znaczenie w ewaluacji instytucjonalnej i w procedurach awansowych. Zapisy ustawy s\u0105 w tej kwestii czytelne i rygorystyczne.<\/p>\n<\/blockquote>\n Ponadto doceniam szanse, jakie ustawa otwiera przed nowymi lub modernizowanymi elementami systemu \u2013 Rad\u0105 \u00a0Doskona\u0142o\u015bci Naukowej (RDN), Komisj\u0105 Ewaluacji Nauki (KEN), Polsk\u0105 Komisj\u0105 Akredytacyjn\u0105 (PKA) i Narodow\u0105 Agencj\u0105 Wymiany Akademickiej (NAWA) \u2013 kt\u00f3re, jak si\u0119 wydaje, zosta\u0142y wzmocnione ustawowo i \u00a0sprofesjonalizowane. Szczeg\u00f3\u0142\u00f3w jeszcze nie znamy, ale ustawa pokazuje ich silne osadzenie w systemie. Ponadto ustawa w ramach powstaj\u0105cych szk\u00f3\u0142 doktorskich gwarantuje czyteln\u0105 drog\u0119 do uzyskania doktoratu i stypendia dla wszystkich doktorant\u00f3w, uzale\u017cnia minimalny poziom wynagrodze\u0144 na poszczeg\u00f3lnych stanowiskach akademickich od poziomu \u015bredniej p\u0142acy w gospodarce oraz gwarantuje wieloletni wzrost publicznych nak\u0142ad\u00f3w na szkolnictwo wy\u017csze (z 1,2% PKB w 2019 r. do 1,8% PKB w 2025 r. \u201ei w latach kolejnych\u201d). Ogromnie cieszy mnie \u2013 z powod\u00f3w zawodowych \u2013 rozbudowany segment nowej ustawy po\u015bwi\u0119cony systemom informatycznym pokazuj\u0105cy zakres zbieranych danych i spos\u00f3b ich udost\u0119pniania. System stanie si\u0119 przejrzysty, a dost\u0119p do podstawowych danych wspieraj\u0105cych polityk\u0119 naukow\u0105 stanie si\u0119 nareszcie mo\u017cliwy, paradoksalnie, r\u00f3wnie\u017c dla MNISW. Ca\u0142kowicie rozumiem pozostawienie decyzji o kszta\u0142cie PAN na przysz\u0142o\u015b\u0107.[1]<\/a><\/p>\n Ustawa wprowadza nowe, silne mechanizmy r\u00f3\u017cnicowania pionowego w systemie: pojawi\u0105 si\u0119 uczelnie badawcze, dodatkowo finansowane przez 6 lat w trybie konkursowym, z kt\u00f3rych kilka z czasem stanie si\u0119 uczelniami flagowymi, chocia\u017c o tym ustawa nie wspomina. Dla uczelni o aspiracjach badawczych to niezwykle istotna informacja, poniewa\u017c pokazuje d\u0142ugoterminow\u0105 logik\u0119 rozwoju systemu: rosn\u0105ce funkcjonalne zr\u00f3\u017cnicowanie jego element\u00f3w i dodatkowe dofinansowanie nauki tam, gdzie istnieje jej najwi\u0119kszy potencja\u0142. Wzmocnieniu ulega bowiem efekt \u015bw. Mateusza (znany z socjologii nauki) na poziomie instytucji: tym, kt\u00f3rzy maj\u0105, b\u0119dzie dane jeszcze wi\u0119cej; ale tym kt\u00f3rzy maj\u0105 ma\u0142o, b\u0119dzie jeszcze odebrane\u2026 Oczywi\u015bcie superliga i pierwsza liga polskich uczelni chce znale\u017a\u0107 si\u0119 w\u015br\u00f3d tych, kt\u00f3rym b\u0119dzie dane jeszcze wi\u0119cej (i tak si\u0119 zreszt\u0105 ju\u017c dzieje w oparciu o mechanizm dzia\u0142ania nowego algorytmu: nieprzypadkowo dodatkowych 15-40 mln z\u0142 zyska\u0142y w 2017 r. UW, UJ, UAM, PW i AGH, czyli uczelnie o du\u017cym i rosn\u0105cym potencjale naukowym, zob. Cie\u015bli\u0144ski i R\u00f3\u017cycki 2017). Wprowadzane mechanizmy ewaluacji prowadz\u0105 nie tylko do akumulacji przewag, ale w nieunikniony spos\u00f3b r\u00f3wnie\u017c do akumulacji strat. Wystarczy wyliczy\u0107 poziom 10% dodatkowych \u015brodk\u00f3w finansowych od ma\u0142ych i od du\u017cych rocznych uczelnianych bud\u017cet\u00f3w, rok po roku, przez 6 lat, dla dziesi\u0119ciu uczelni uczestnicz\u0105cych w konkursie. Procesy r\u00f3\u017cnicowania systemu pozostaj\u0105 w pe\u0142nej zgodno\u015bci z paradygmatem globalnym odniesionym do permanentnie niedofinansowanych system\u00f3w, niezdolnych do podtrzymywania dobrej nauki we wszystkich swoich elementach, kt\u00f3ry by\u0142 mocnym za\u0142o\u017ceniem propozycji mojego zespo\u0142u (Kwiek et al. 2016).<\/p>\n Zastosowanie w praktyce mechanizmu finansowego wspieraj\u0105cego w nowej ustawie rozw\u00f3j uczelni badawczych oznacza proces kumulacji zasob\u00f3w i presti\u017cu w najlepszych krajowych o\u015brodkach naukowych \u2013 a dok\u0142adnie tego nam jak dot\u0105d najbardziej brakowa\u0142o. Proces ten trwa w \u0142agodnej formie od dekady; wzmocni\u0142o go powstanie NCN na poziomie indywidualnym oraz powstanie KEJN na poziomie instytucjonalnym. Mechanizmy, kt\u00f3rymi pos\u0142uguj\u0105 si\u0119 NCN (z pomoc\u0105 wsp\u00f3lnoty naukowej), KEJN (z pomoc\u0105 polskiej wsp\u00f3lnoty eksperckiej) i nowy program doskona\u0142o\u015bciowy zaproponowany w ustawie (z pomoc\u0105 mi\u0119dzynarodowej wsp\u00f3lnoty eksperckiej) b\u0119d\u0105 si\u0119 wzajemnie wzmacnia\u0107: ka\u017cdy z nich wspiera finansowo nauk\u0119 w powszechnie w \u015bwiecie rozumianym sensie najlepszych publikacji i pozwala stopniowo przesta\u0107 finansowa\u0107 nauk\u0119 s\u0142ab\u0105, czyli w naukach podstawowych \u2013 nie prowadz\u0105c\u0105 do najlepszych publikacji. Idea konkurencji w nauce (tradycyjnie: w naukach podstawowych uprawianych w sektorze uniwersyteckim) w ostatnich dziesi\u0119cioleciach by\u0142a w Polsce niemal nieobecna; wraz z now\u0105 ustaw\u0105 powraca w silnej wersji, zastosowana do wszystkich poziom\u00f3w funkcjonowania systemu.<\/p>\n<\/blockquote>\n Najbardziej brakuje mi w ustawie jeszcze silniejszej \u2013 i mocniej dofinansowanej \u2013 konkurencji w nauce: szybszego wy\u0142aniania kilku elitarnych uczelni flagowych (a nie tylko uczelni badawczych), wprowadzenia programu \u201eMilion za Milion\u201d lub jego odpowiednika, finansuj\u0105cego nowe, atrakcyjne miejsca pracy akademickiej w miejscach o najwi\u0119kszym potencjale naukowym, i wreszcie silnego, co najmniej dwukrotnego, dofinansowania NCN. Osi\u0105 zaproponowanego przez m\u00f3j zesp\u00f3\u0142 projektu by\u0142o jednoczesne podniesienie poziomu nauki akademickiej oraz budowanie akademii jako bardziej atrakcyjnego miejsca pracy (dla kadry nastawionej na badania). Bez silnych mechanizm\u00f3w r\u00f3\u017cnicuj\u0105cych misje i warunki p\u0142acowe w systemie atrakcyjne miejsca pracy nie zostan\u0105 wygenerowane, a ich pojawienie si\u0119 w wybranych uczelniach i na wybranych wydzia\u0142ach (zob. system dodatk\u00f3w specjalnych, czyli \u201ekwant\u00f3w\u201d, wypracowany na Wydziale Matematyki, Informatyki i Mechaniki UW, Jackowski 2017)mo\u017ce by\u0107 warunkiem powstrzymania drena\u017cu m\u00f3zg\u00f3w (Jajszczyk 2017): zagranicznego i przede wszystkim krajowego (niezr\u00f3\u017cnicowane w systemie i zarazem niskie p\u0142ace przynosz\u0105 efekt odstraszaj\u0105cy: cz\u0119\u015b\u0107 zdolnych m\u0142odych ludzi od uczelni woli trzyma\u0107 si\u0119 z daleka). Ustawa zrywa z tradycj\u0105 krajowych wide\u0142ek p\u0142acowych, gwarantuj\u0105c jedynie najni\u017csze poziomy dla poszczeg\u00f3lnych stanowisk \u2013 co jest du\u017cym krokiem naprz\u00f3d .<\/p>\n \u015arodkiem do podniesienia poziomu nauki w naszym projekcie mia\u0142o by\u0107 wzmocnienie globalnych regu\u0142 naukowych w uczelniach badawczych i uwolnienie od nich \u2013 uczelni\u00a0 dydaktycznych. I tak si\u0119 sta\u0142o. Mechanizmy wzmacniane w ustawie to w du\u017cej mierze mechanizmy przez nas proponowane: wzmocniona konkurencja na wszystkich poziomach, instytucjonalna doskona\u0142o\u015b\u0107 naukowa, koncentracja \u015brodk\u00f3w i talent\u00f3w, mobilno\u015b\u0107 w systemie, zr\u00f3\u017cnicowanie uczelni i kadry, stabilno\u015b\u0107 finansowania i zatrudnienia, rozliczalno\u015b\u0107 instytucjonalna, przejrzysto\u015b\u0107 procedur awansowych i ich umi\u0119dzynarodowienie i obiektywno\u015b\u0107 (w sensie z g\u00f3ry znanych miernik\u00f3w sukcesu instytucjonalnego i indywidualnego). Oba filary naszej propozycji (Kwiek et al. 2016; Antonowicz et al. 2016) znalaz\u0142y silne odzwierciedlenie w ustawie: wzrost doskona\u0142o\u015bci naukowej w systemie i mocne wsparcie pa\u0144stwowe \u2013 finansowe i legislacyjne.<\/p>\n<\/blockquote>\n By\u0107 mo\u017ce b\u0119dziemy przez lata spiera\u0107 si\u0119 o szczeg\u00f3\u0142y rozwi\u0105za\u0144 zaproponowanych w ustawie, a mo\u017ce jeszcze bardziej, zaproponowanych w rozporz\u0105dzeniach \u2013 ale z mojej perspektywy najwa\u017cniejszy jest obrany wieloletni kierunek zmian, kt\u00f3ry oceniam jednoznacznie pozytywnie. A je\u015bli dodatkowo traktowa\u0107 powa\u017cnie proponowany w ustawie na najbli\u017csze lata, bezprecedensowy w ostatnim \u0107wier\u0107wieczu wzrost nak\u0142ad\u00f3w na szkolnictwo wy\u017csze, to pojawia si\u0119 szansa na powstanie po raz pierwszy sprzyjaj\u0105cych warunk\u00f3w do postulowanego przeze mnie wielokrotnie sprz\u0119\u017cenia zwrotnego: wzrost nak\u0142ad\u00f3w \u2013 dalsze reformy \u2013 dalszy wzrost nak\u0142ad\u00f3w \u2013 dalsze reformy, bez kt\u00f3rego trudno by\u0142o dot\u0105d my\u015ble\u0107 o powa\u017cnych zmianach systemowych aprobowanych przez wszystkich interesariuszy.<\/p>\n \u00a0<\/em>Clark Kerr, s\u0142ynny prezydent Uniwersytetu Kalifornijskiego i reformator szkolnictwa wy\u017cszego, powiedzia\u0142 w latach sze\u015b\u0107dziesi\u0105tych tak: <\/em>Changing<\/em> a university<\/em>is difficult.<\/em>It is<\/em>like moving<\/em> a cemetery<\/em>; hard work<\/em>and there is<\/em>no internal support<\/em>\u2026 I troch\u0119 tak jest z naszymi reformami: ci\u0119\u017cka praca i jak dot\u0105d ma\u0142o wsparcia od wewn\u0105trz. \u017byczmy sobie, aby tego wsparcia by\u0142o coraz wi\u0119cej \u2013 bo przecie\u017c reform systemowych nie da si\u0119 skutecznie wprowadza\u0107 w \u017cycie bez znacz\u0105cego poparcia kadry akademickiej.[2]<\/a><\/p>\n<\/blockquote>\n „Nauka” 1\/2018 (ss. 65-86)<\/strong>, PDF tutaj<\/a>:<\/p>\n Antonowicz, D. (2015). Mi\u0119dzy si\u0142\u0105 globalnych proces\u00f3w a\u00a0lokaln\u0105 tradycj\u0105. Polskie szkolnictwo wy\u017csze w\u00a0dobie przemian<\/em>. Toru\u0144: Wyd. Naukowe Uniwersytetu Miko\u0142aja Kopernika.<\/p>\n Antonowicz, D., Brdulak, J., Hulicka, M., J\u0119drzejewski, T., Kowalski, R., Kulczycki, E., Szadkowski, K., Szot, A., Wolszczak-Derlacz, J. i Kwiek, M. (2016). \u201eReformowa\u0107? Nie reformowa\u0107? Szerszy kontekst zmian w szkolnictwie wy\u017cszym<\/a>\u201d. Nauka.<\/em> 4\/2016. 7-33.<\/p>\n Antonowicz, D., Kwiek, M., & Westerheijden, D. F. (2017). The government response to the private sector expansion in Poland. In H. de Boer, J. File, J. Huisman, M. Seeber, M. Vukasovic, & D. F. Westerheijden (Eds.), Policy analysis of structural reforms in higher education <\/em>(ss. 119\u2013138). Dordrecht: Springer.<\/p>\n Bany\u015b, W. (2017). Dywersyfikacja instytucjonalna i autonomia uczelni oraz ich miary. Nauka i Szkolnictwo Wy\u017csze.<\/em> 2(50): 189-203.<\/p>\n B\u0142ocki, Z. (2017). Kilka uwag o reformie szkolnictwa wy\u017cszego. Nauka i Szkolnictwo Wy\u017csze.<\/em> 2(50): 251-258.<\/p>\n Bolecki, W., \u017bylicz, M. (2007). Reforma sektora nauki. Nauka Polska<\/em>, 16: 1-7.<\/p>\n Brzezi\u0144ski, J. M. (2014). Trzy pomys\u0142y na napraw\u0119 szkolnictwa wy\u017cszego w\u00a0Polsce (kontekst nauk spo\u0142ecznych). W: Wies\u0142aw Ambroziak (red.). Edukacja, uniwersytet, o\u015bwiata doros\u0142ych. Studia z\u00a0pedagogiki ofiarowane Profesorowi Kazimierzowi Przyszczypkowskiemu <\/em>(213-231).<\/em> Pozna\u0144: Wyd. Naukowe UAM.<\/p>\n Brzezi\u0144ski, J. M. (2015). Ocena parametryczna jednostek naukowych po nowemu. W: Jerzy Wo\u017anicki (red.). Deregulacja w\u00a0systemie szkolnictwa wy\u017cszego.<\/em> Program rozwoju szkolnictwa wy\u017cszego do 2020 r. Cz\u0119\u015b\u0107 V\u00a0<\/em>(125-139). <\/em>Warszawa: FRP i\u00a0KRASP.<\/p>\n Brzezi\u0144ski, J.M. (2017). O poprawianiu (ale te\u017c i o psuciu) systemu przeprowadzania awans\u00f3w naukowych w Polsce w latach 1990-2017. Nauka i Szkolnictwo Wy\u017csze.<\/em> 2(50): 147-172.<\/p>\n Cie\u015bli\u0144ski, J.L., R\u00f3\u017cycki, E.F. (2017). Wp\u0142yw g\u0142\u00f3wnych element\u00f3w nowego algorytmu na dotacj\u0119 podstawow\u0105 dla polskich uczelni akademickich. Nauka<\/em>. 4\/2017: 109-128.<\/p>\n Duszy\u0144ski, J., Burczy\u0144ski, T., Rowi\u0144ski, P.M., Rychard, A. (2017). Projekt: Uniwersytet PAN. Nauka i Szkolnictwo Wy\u017csze.<\/em> 2(50): 59-78.<\/p>\n Dziedziczak-Foltyn, A. (2017). Reforma szkolnictwa wy\u017cszego w Polsce w debacie publicznej. Bilans dyskusji o uniwersytetach (1990-2015). <\/em>\u0141\u00f3d\u017a: Wydawnictwo Uniwersytetu \u0141\u00f3dzkiego.<\/p>\n EY\/IBNGR (2010). Strategia rozwoju szkolnictwa wy\u017cszego do 2020 roku<\/em>. Warszawa: MNiSW.<\/p>\n G\u00f3rniak,\u00a0 J. (red.) (2015a). Diagnoza szkolnictwa wy\u017cszego.<\/em> Program rozwoju szkolnictwa wy\u017cszego do 2020 r. Cz\u0119\u015b\u0107 III. <\/em>Warszawa: FRP i\u00a0KRASP.<\/p>\n G\u00f3rniak,\u00a0 J. (2015b). Og\u00f3lne uwarunkowania sytuacji szkolnictwa wy\u017cszego w\u00a0Polsce. W: Jaros\u0142aw G\u00f3rniak (red.). Diagnoza szkolnictwa wy\u017cszego.<\/em> Program rozwoju szkolnictwa wy\u017cszego do 2020 r. Cz\u0119\u015b\u0107 III <\/em>(25-36). <\/em>Warszawa: FRP i\u00a0KRASP.<\/p>\n G\u00f3rniak, J. (2017). Ustawa 2.0:\u00a0 partycypacyjny model istotnej zmiany regulacyjnej. Nauka i Szkolnictwo Wy\u017csze.<\/em> 2(50): 129-146.<\/p>\n Jackowski, S. (2017). Jak zmienia\u0142 si\u0119 Wydzia\u0142 Matematyki, Informatyki i Mechaniki Uniwersytetu Warszawskiego w latach 1991-2016. Nauka i Szkolnictwo Wy\u017csze.<\/em> 2(50): 223-249.<\/p>\n Jajszczyk, A. (2013). Polskie uczelnie \u2013 czas na jako\u015b\u0107. W: Jerzy Wo\u017anicki (red.). Misja i\u00a0s\u0142u\u017cebno\u015b\u0107 uniwersytetu w\u00a0XXI wieku <\/em>(218-226).<\/em> Warszawa: ISW-FRP.<\/p>\n Jajszczyk, A. (2017). Szkolnictwo wy\u017csze \u2013 potrzeba ca\u0142o\u015bciowej reformy. Nauka i Szkolnictwo Wy\u017csze.<\/em> 2(50): 77-90.<\/p>\n K\u0119dzierski, M. (red.) (2009). Szkolnictwo wy\u017csze w\u00a0wybranych krajach \u015bwiata<\/em>. Krak\u00f3w: Wyd. Uniwersytetu Jagiello\u0144skiego.<\/p>\n Kistryn, S. (2017). Uczelnie za progiem zmian. Nauka i Szkolnictwo Wy\u017csze.<\/em> 2(50): 289-304.<\/p>\n KRASP (2009). Polskie szkolnictwo wy\u017csze. Stan, uwarunkowania i perspektywy<\/em>. Warszawa: Wydawnictwo UW.<\/p>\n Kulczycki, E. (2017). Assessing publications through a bibliometric indicator: The case of comprehensive evaluation of scientific units in Poland. Research Evaluation, 16<\/em>(1), 41\u201352.<\/p>\n Kulczycki, E., Korze\u0144, M., & Korytkowski, P. (2017). Toward an excellence-based research funding system: Evidence from Poland. Journal of Informetrics, 11<\/em>(1), 282\u2013298.<\/p>\n Ku\u017anicki, L., Witkowska-Zar\u0119ba, E., \u017bylicz, M. (2017). Projekt modernizacji Polskiej Akademii Nauk. Nauka<\/em>. 4\/2017: 49-60.<\/p>\n Ku\u017anicki, J., Bujnicki, J.M. (2017). Nie ma wolno\u015bci bez odpowiedzialno\u015bci. Nauka i Szkolnictwo Wy\u017csze.<\/em> 2(50): 205-222.<\/p>\n Kwiek, M. (2012). Changing higher education policies: From the deinstitutionalization to the reinstitutionalization of the research mission in Polish universities. Science and Public Policy<\/em>, 35<\/em>(5), 641-654.<\/p>\n Kwiek, M. (2015a). The internationalization of research in Europe. A quantitative study of 11 national systems from a micro-level perspective. Journal of Studies in International Education<\/em>, 19<\/em>(2), 341-359.<\/p>\n Kwiek, M. (2015b). The unfading power of collegiality? University governance in Poland in aEuropean comparative and quantitative perspective. International Journal of Educational Development<\/em>, 43<\/em>, 77-89.<\/p>\n Kwiek, M. (2015c). Academic generations and academic work: Patterns of attitudes, behaviorsand research productivity of Polish academics after 1989. Studies in Higher Education<\/em>, 40<\/em>(8), 1354-1376.<\/p>\n Kwiek, M. (2015d). Uniwersytet w dobie przemian. Instytucje i kadra akademicka w warunkach rosn\u0105cej konkurencji<\/em>. <\/a>Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.<\/p>\n Kwiek, M. (2016). The European research elite: A cross-national study of highly productive academics across 11 European systems. Higher Education<\/em>, 71<\/em>(3), 379-397.<\/p>\n Kwiek, M. (2017a). Academic top earners. Research productivity, prestige generation and salary patterns in European universities. Science and Public Policy<\/em>. 1-13. On-line first. 20 May 2017. scx020, https:\/\/doi.org\/10.1093\/scipol\/scx020.<\/p>\n Kwiek, M. (2017b). A generational divide in the Polish academic profession. A mixed quantitative and qualitative approach. European Educational Research Journal<\/em>, 17<\/em>, 1-26.<\/p>\n Kwiek, M. (2017c). International research collaboration and international research orientation: Comparative findings about European academics. Journal of Studies in International Education<\/em>. On-line first. 1-25. \u00a0http:\/\/journals.sagepub.com\/doi\/10.1177\/1028315317747084<\/a>.<\/p>\n Kwiek, M. (2017d). De-privatization in Higher Education: A Conceptual Approach. Higher Education<\/em>. 74(2): 259\u2013281.<\/p>\n Kwiek, M. (2018). High Research Productivity in Vertically Undifferentiated Higher Education Systems: Who Are the Top Performers? Scientometrics<\/em>. 1-48. On-line first. 23 January 2018. https:\/\/link.springer.com\/article\/10.1007\/s11192-018-2644-7<\/p>\n Kwiek, M., Antonowicz, D., Brdulak, J., Hulicka, M., J\u0119drzejewski, T., Kowalski, R., Kulczycki, E., Szadkowski, K., Szot, A., Wolszczak-Derlacz, J. (2016), Projekt za\u0142o\u017ce\u0144 do ustawy Prawo o szkolnictwie wy\u017cszym<\/em>, Pozna\u0144: CSPP UAM.<\/p>\n Leja, K. (2008). Uniwersytet organizacj\u0105 s\u0142u\u017c\u0105c\u0105 otoczeniu. <\/em>W: Krzysztof Leja (red.). Spo\u0142eczna odpowiedzialno\u015b\u0107 uczelni <\/em>(ss. 57-69). <\/em>Gda\u0144sk: Politechnika Gda\u0144ska i\u00a0Uniwersytet Gda\u0144ski.<\/p>\n Miko\u0142ajczyk, B., Naskr\u0119cki, R. (2017). Szko\u0142y doktorskie i ich rola w kszta\u0142ceniu doktorant\u00f3w. Nauka i Szkolnictwo Wy\u017csze.<\/em> 2(50): 107-127.<\/p>\n MNiSW (2015). Program rozwoju szkolnictwa wy\u017cszego i nauki na lata 2015-2013 <\/em>(autorzy opracowania: J. G\u00f3rniak, Z. Marciniak, A. Kra\u015bniewski, D. Antonowicz, J. Bujnicki). Warszawa: Ministerstwo Nauki i\u00a0Szkolnictwa Wy\u017cszego.<\/p>\n Morawski, R. Z. (2015). Do\u015bwiadczenia wybranych kraj\u00f3w europejskich w\u00a0zakresie finansowania szkolnictwa wy\u017cszego. W: Jerzy Wilkin (red.). Program rozwoju szkolnictwa wy\u017cszego do 2020 r.<\/em> (ss. 41-53). Warszawa: Fundacja Rektor\u00f3w Polskich i\u00a0Konferencja Rektor\u00f3w Akademickich Szk\u00f3\u0142 Polskich.<\/p>\n Muszewska, A., Kola, A. M., Niesio\u0142owski-Span\u00f2, \u0141., Pieni\u0105dz, A. (2015). Pakt dla Nauki, czyli jak nauka mo\u017ce s\u0142u\u017cy\u0107 spo\u0142ecze\u0144stwu. Obywatelski projekt zmian w\u00a0nauce i\u00a0szkolnictwie wy\u017cszym w\u00a0Polsce<\/em>. Warszawa.<\/p>\n Su\u0142kowski, \u0141. (2017). Fuzje uczelni. Czy w szale\u0144stwie jest metoda? <\/em>Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.<\/p>\n Su\u0142kowski, \u0141. (2016). Kultura akademicka. Koniec utopii? <\/em>Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.<\/p>\n Szadkowski, K. (2015). Uniwersytet jako dobro wsp\u00f3lne. Podstawy krytycznych bada\u0144 nad szkolnictwem wy\u017cszym. <\/em>Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.<\/p>\n Szadkowski, K. (2017). The University of the Common: Beyond the Contradictions of Higher Education Subsumed under Capital. W: M. Izak, M. Kostera, M. Zawadzki (Eds.<\/em>), The Future of University Education<\/em>. Cham: Palgrave Macmillan. 39-62.<\/p>\n Wilkin, J. (2015). G\u0142\u00f3wne uwarunkowania rozwoju szkolnictwa wy\u017cszego w\u00a0Polsce. W: J. Wilkin (red.). Finansowanie szk\u00f3\u0142 wy\u017cszych ze \u015brodk\u00f3w publicznych.<\/em> Program rozwoju szkolnictwa wy\u017cszego do 2020 r. Cz\u0119\u015b\u0107 IV <\/em>(ss. 13-19). <\/em>Warszawa: FRP i\u00a0KRASP.<\/p>\n Wolszczak-Derlacz J., Parteka, A. (2010). Scientific Productivity of Public Higher Education Institutions in Poland. A Comparative Bibliometric Analysis.<\/em> Warsaw: Ernst and Young.<\/p>\n Wo\u017anicki, J. (2015). Deregulacja i\u00a0jej rozumienie w\u0142a\u015bciwe ze wzgl\u0119du na wymogi rozwojowe szkolnictwa wy\u017cszego. W: J. Wo\u017anicki (red.). Deregulacja w\u00a0systemie szkolnictwa wy\u017cszego.<\/em> Program rozwoju szkolnictwa wy\u017cszego do 2020\u00a0r. Cz\u0119\u015b\u0107 V\u00a0<\/em>(ss. 57-80). <\/em>Warszawa: FRP i\u00a0KRASP.<\/p>\n Wo\u017anicki, J. (2017). Postulat selektywnego charakteru deregulacji w szkolnictwie wy\u017cszym. Nauka i Szkolnictwo Wy\u017csze.<\/em> 2(50): 91-106.<\/p>\n \u017bylicz, M. (2012). Potrzebujemy dalszych zmian. Nauka<\/em>. 3<\/em>(2012): 15-22.<\/p>\n \u017bylicz, M. (2017). Tworzenie kultury jako\u015bci: Ustawa 2.0. Nauka i Szkolnictwo Wy\u017csze.<\/em> 2(50): 41-58.<\/p>\n [1]<\/a> Zob. dwie wizje przysz\u0142o\u015bci PAN: z jednej strony zintegrowany Uniwersytet PAN (Duszy\u0144ski et al. 2017), a z drugiej silnie umi\u0119dzynarodowione instytuty PAN (Ku\u017anicki, Witkowska-Zar\u0119ba i \u017bylicz 2017) funkcjonuj\u0105ce, jak si\u0119 wydaje, wed\u0142ug modelu opartego na sukcesie Mi\u0119dzynarodowego Instytutu Biologii Molekularnej i Kom\u00f3rkowej (zob. Ku\u017anicki i Bujnicki 2017).<\/p>\n [2]<\/a> Autor korzysta z ustale\u0144 czterech najnowszych prezentacji dla czterech r\u00f3\u017cnych audytori\u00f3w: Gala Speech<\/em> na konferencji \u201eLUMEN 2017: Leaders in University Management\u201d (Warszawa, 13 listopada 2017, dzi\u0119kuj\u0105c jednocze\u015bnie za zaproszenie prof. \u0141ukaszowi Su\u0142kowskiemu, prezesowi PCG Polska); wyk\u0142adu na konferencji \u201eZnaczenie wykszta\u0142cenia we wsp\u00f3\u0142czesnym \u015bwiecie\u201d (Warszawa, 26 stycznia 2018, zorganizowanej przez Instytut Bada\u0144 Edukacyjnych); wyk\u0142adu na temat \u201eUstawa 2.0 \u2013 szanse i zagro\u017cenia dla UAM\u201d (Pozna\u0144, 29 stycznia 2018, wyg\u0142oszonego dla Senatu UAM) oraz wyk\u0142adu \u201eUstawa 2.0: czy jest w niej to, co chcieliby\u015bmy, aby w niej by\u0142o\u201d (Pozna\u0144, 9 lutego 2018, wyg\u0142oszonego na XXII Zje\u017adzie Dziekan\u00f3w Wydzia\u0142\u00f3w Chemicznych). Autor wyra\u017ca wdzi\u0119czno\u015b\u0107 dw\u00f3m instytucjom, kt\u00f3re wspiera\u0142y prowadzone badania: Fundacja na Rzecz Nauki Polskiej (w ramach projektu MISTRZ: subsydium profesorskie \u2013 umowa 5\/2015) oraz Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wy\u017cszego (w ramach projektu Dialog 0021\/DLG\/2016\/10 \u2013 EXCELLENCE).<\/p>\n Marek Kwiek Ustawa 2.0 a mierzalno\u015b\u0107 i por\u00f3wnywalno\u015b\u0107 osi\u0105gni\u0119\u0107 naukowych „Nauka” 1\/2018 (ss. 65-86), PDF tutaj: Wprowadzenie: mi\u0119dzynarodowa widzialno\u015b\u0107 nauki Punktem wyj\u015bcia przedstawionej poni\u017cej analizy s\u0105 konsekwencje systematycznego wykorzystywania mi\u0119dzynarodowych danych por\u00f3wnawczych do kreowania polityki naukowej. Od kilku lat r\u00f3wnie\u017c w Polsce mo\u017cemy dowiedzie\u0107 si\u0119 niemal wszystkiego o niemal wszystkim i o niemal wszystkich (w […]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":1994,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_mi_skip_tracking":false,"_links_to":"","_links_to_target":""},"categories":[33,39],"tags":[],"yoast_head":"\nWprowadzenie: mi\u0119dzynarodowa widzialno\u015b\u0107 nauki<\/strong><\/h1>\n
\n
Dwa paradygmaty funkcjonowania uniwersytetu: <\/strong>globalny i akademicki<\/strong><\/h1>\n
\n
Nadej\u015bcie epoki mi\u0119dzynarodowych danych por\u00f3wnawczych<\/strong><\/h1>\n
\n
\n
Wska\u017aniki i pomiary w systemie<\/strong><\/h1>\n
\n
\n
\n
Polska wersja zmaga\u0144 dw\u00f3ch paradygmat\u00f3w: <\/strong>rola KEJN (oraz KEN) i NCN<\/strong><\/h1>\n
\n
\u00a0<\/strong>Tradycyjny i nowy kontrakt spo\u0142eczny pa\u0144stwa z akademi\u0105<\/strong><\/h1>\n
\n
Inna struktura przychod\u00f3w i inna struktura produkcji naukowej: <\/strong>dwa najwa\u017cniejsze wyznaczniki uczelni badawczych<\/strong><\/h1>\n
\n
\n
Sp\u00f3r lokalno\u015bci z globalno\u015bci\u0105 w nauce i jego konsekwencje<\/strong><\/h1>\n
\n
Systemowa nier\u00f3wno\u015b\u0107 w nauce: indywidualna i instytucjonalna<\/strong><\/h1>\n
\n
\n
Funkcjonalne, pionowe zr\u00f3\u017cnicowanie systemu<\/strong><\/h1>\n
\n
D\u0142ugoterminowe, strategiczne wybory Ustawy 2.0<\/strong><\/h1>\n
\n
\n
\n
\n
Bibliografia:<\/strong><\/h1>\n